سوزش و درد هنگام ادرار کردن و احساس تکرر ادرار، آزاردهنده‌تر از آن است که بتوان نادیده‌اش گرفت؛ به همین دلیل بسیاری از افراد بلافاصله به سراغ قرصهای موجود در خانه یا نسخه‌ی قبلی خود می‌روند. اما حقیقت این است که هر آنتی‌بیوتیکی روی باکتری‌های عامل عفونت ادراری اثر ندارد و انتخاب اشتباه دارو، هم درمان را به تأخیر میاندازد و هم زمینه‌ساز مقاومت دارویی میشود. در این مطلب دقیقاً بررسی می‌کنیم که برای عفونت ادراری چه قرصی مؤثر است، هرکدام در چه شرایطی تجویز می‌شوند و چه زمانی حتماً باید کشت ادرار انجام شود.
عفونت مثانه چیست؟
عفونت ادراری (uti) تلقی می‌گردد. عارضه بعضی داروها یا عکس‌العمل به بعضی داروها میتواند علت آن باشد. عفونت مثانه بیشتر به علت کوتاه بودن مجرا در خانم‌ها اتفاق میافتد. میکروبی که به طور شایع باعث این بیماری میشود، اشرشیا کلی (Ecoli) نام دارد.
درمان این بیماری چون به علت میکروب در بدن می باشد، داروی خوراکی آنتی بیوتیک است. در مواقعی که التهاب یا سیستیت مثانه بدون دخالت میکروب به وجود می‌آید، تصمیم‌گیری درمان بر اساس علت‌های زمینه‌ای در بیمار صورت می گیرد. علائم عفونت مثانه به طور ناگهانی ظاهر میشود و معمولا ناراحت کننده و آزاردهنده است.
برای عفونت ادراری چه قرصی بخوریم؟
عفونت ادراری در بیشتر موارد ناشی از باکتری‌های گرم‌منفی روده‌ای است و به همین دلیل داروهایی مثل مترونیدازول — که برای عفونت‌های انگلی و باکتری‌های بی‌هوازی کاربرد دارند — روی آن اثری ندارند. آنتی‌بیوتیک‌هایی که واقعاً در درمان عفونت ادراری استفاده می‌شوند عبارت‌اند از:
-نیتروفورانتوئین (نام‌های تجاری مانند ماکرودانتین یا فورانتوئین)
یکی از رایج‌ترین و کم‌عارضه‌ترین گزینه‌ها. این دارو غلظت بالایی در ادرار پیدا میکند ولی در بافت کلیه غلظت کافی ندارد؛ بنابراین فقط برای عفونت‌های مثانه مناسب است و در عفونت کلیه کاربرد ندارد. دوره‌ی درمان معمولاً پنج روز است و در افرادی که عملکرد کلیه‌شان ضعیف است یا در ماه‌های پایانی بارداری تجویز نمیشود.
-فسفومایسین (نام تجاری مونورول)
معمولاً به‌صورت تک‌دوز خوراکی تجویز میشود و همین موضوع مصرفش را بسیار ساده میکند. برای عفونت‌های ساده‌ی مثانه در زنان گزینه‌ی محبوبی است، اما مثل نیتروفورانتوئین برای عفونت‌هایی که به کلیه رسیده‌اند مناسب نیست.
-کوتریموکسازول (ترکیب تری‌متوپریم و سولفامتوکسازول)
دارویی قوی و قدیمی که معمولاً سه روزه تجویز میشود. مشکل اصلی آن افزایش مقاومت باکتریایی در سال‌های اخیر است؛ به همین دلیل در مناطقی که مقاومت بالا گزارش شده، پزشک ترجیح میدهد پیش از تجویز، کشت ادرار و آنتی‌بیوگرام انجام شود. در سه‌ماهه‌ی اول و ماه‌های پایانی بارداری هم توصیه نمیشود.
-سفالکسین و آموکسی‌سیلین همراه با کلاوولانیک اسید
گزینه‌های جایگزین، به‌ویژه در دوران بارداری یا وقتی داروهای بالا به دلیل حساسیت یا مقاومت قابل استفاده نیستند. اثربخشی‌شان کمی پایین‌تر از خط اول است و معمولاً دوره‌ی طولانی‌تری لازم دارند.
-فلوروکینولون‌ها (مانند سیپروفلوکساسین یا لووفلوکساسین)
قوی‌تر هستند و برای عفونت‌های پیچیده، عفونت کلیه یا زمانی که داروهای خط اول جواب نداده‌اند کنار گذاشته می‌شوند. به دلیل عوارض جانبی قابل‌توجه (از جمله آسیب تاندون و اعصاب محیطی) و نقش‌شان در گسترش مقاومت آنتی‌بیوتیکی، استفاده از آنها به‌عنوان خط اول در عفونت‌های ساده توصیه نمیشود.
بهترین آنتی بیوتیک برای عفونت ادراری زنان
اگر عفونت ادراری شما بیش از یک بار تکرار شده، علت زمینه‌ای را در مطب تهران بررسی کنید.
آیا مترونیدازول برای عفونت کلیه مناسب است؟
پاسخ کوتاه: خیر، معمولاً داروی مناسبی نیست. عفونت‌های کلیه (پیلونفریت) در بیش از ۸۰ تا ۹۰ درصد موارد توسط باکتری‌های هوازی (مانند ای‌کولای – E. coli) ایجاد می‌شوند. قرص مترونیدازول هیچ اثری روی این باکتری‌ها ندارد. مترونیدازول مخصوص باکتری‌های بی‌هوازی و انگل‌هاست.
خطر: اگر برای عفونت کلیه فقط مترونیدازول مصرف کنید، باکتری‌های اصلی زنده می‌مانند و عفونت میتواند وارد خون شده و باعث سپسیس (عفونت خون) شود که بسیار خطرناک است. برای عفونت کلیه معمولاً از آنتی‌بیوتیک‌های خانواده “سیپروفلوکساسین”، “لووفلوکساسین” یا “سفالوسپورین‌ها” استفاده میشود.
یک بار عفونت مثانه با دوره‌ی درست آنتی‌بیوتیک درمان میشود. اما اگر در طول یک سال چند بار تکرار شده، معنی‌اش این است که چیزی زمینه را فراهم میکند و تا آن پیدا نشود، عفونت باز هم برمی‌گردد:
- سنگ در کلیه، حالب یا مثانه
- تخلیه‌ی ناقص مثانه، اغلب به دلیل بزرگی پروستات در آقایان
- تنگی مجرای ادرار
- قند خون کنترل‌نشده
در آقایان، عفونت ادراری اصولاً شایع نیست؛ حتی یک نوبت عفونت در مرد بالغ باید بررسی شود.
اگر همراه با تب و لرز، درد پهلو، تهوع یا استفراغ باشد، عفونت به کلیه رسیده و مراجعه‌ی همان‌روز لازم است.
طریقه مصرف قرص مترونیدازول برای عفونت ادراری
مترونیدازول خط اول درمان برای عفونت‌های معمول مثانه و مجاری ادراری (UTI) نیست. پزشک فقط در صورتی مترونیدازول را برای مشکلات ادراری/تناسلی تجویز میکند که شک به عفونت‌های خاصی مانند موارد زیر داشته باشد:
-واژینوز باکتریال (عفونت واژن): که ترشحات بدبو دارد.
-تریکوموناس (یک بیماری مقاربتی): که انگلی است.
اگر پزشک تشخیص دهد عفونت شما از نوع بی‌هوازی یا انگلی است، معمولاً به صورت قرصهای ۲۵۰ یا ۵۰۰ میلی‌گرم، هر ۱۲ ساعت یا هر ۸ ساعت (بسته به شدت عفونت) به مدت ۵ تا ۷ روز تجویز میشود.
آیا قرص مترونیدازول برای سوزش ادرار مفید است؟
بستگی به علت سوزش دارد. اگر سوزش به دلیل عفونت ادراری (مثانه) باشد خیر، مفید نیست. چون باکتری عامل سوزش ادرار معمولی با مترونیدازول کشته نمیشود. مصرف آن فقط درمان صحیح را به تاخیر میاندازد. اما اگر سوزش به دلیل عفونت واژن (در خانم‌ها) یا عفونت جنسی (در آقایان) باشد بله، ممکن است مفید باشد. اگر سوزش ناشی از عفونت قارچی نباشد و ناشی از تریکوموناس یا گاردنرلا باشد، مترونیدازول سوزش را درمان میکند.
قرص مترونیدازول برای عفونت ادراری تجویز شده؟
مترونیدازول یکی از داروهایی است که زیاد در نسخه‌های مربوط به سوزش ادرار دیده میشود و در عین حال یکی از پرسوال‌ترین‌هاست. برای اینکه بدانید این دارو چه کاری میکند و چه کاری نمیکند، اول باید بدانید روی چه نوع باکتری اثر دارد.
مترونیدازول روی چه چیزی اثر میکند؟
این دارو برای دو گروه ساخته شده است: باکتری‌های بی‌هوازی، یعنی باکتری‌هایی که در محیط بدون اکسیژن رشد میکنند، و برخی انگل‌های تک‌سلولی. باکتری‌هایی که عفونت ادراری ساده را میسازند در گروه دیگری هستند؛ آنها هوازی‌اند و در محیط دارای اکسیژن زندگی میکنند.
نتیجه‌ی عملی: مترونیدازول به تنهایی داروی درمان عفونت ادراری ساده نیست و روی باکتری‌های شایع مثانه اثر معناداری ندارد. این به آن معنا نیست که تجویز آن برای شما اشتباه بوده است؛ در ادامه میخوانید که چرا.
پس چرا پزشک برای من مترونیدازول تجویز کرده است؟
چند دلیل کاملا درست پزشکی وجود دارد که این دارو در نسخه‌ای با شکایت سوزش ادرار نوشته شود:
- عفونت انگلی دستگاه تناسلی. برخی عفونت‌های انگلی دقیقا همان علائم عفونت ادراری را میسازند: سوزش هنگام ادرار، تکرر و ناراحتی. درمان استاندارد این گروه مترونیدازول است، نه آنتی بیوتیک ادراری.
- عفونت واژینال در خانم‌ها. التهاب و ترشح واژینال باعث سوزش هنگام ادرار میشود و اغلب با عفونت ادراری اشتباه گرفته میشود. اینجا هم مترونیدازول انتخاب درستی است.
- همراه با یک آنتی بیوتیک دیگر. وقتی احتمال درگیری عمیق‌تر مثل پروستات یا لگن مطرح باشد، پزشک ممکن است مترونیدازول را در کنار داروی دیگری تجویز کند تا هر دو گروه باکتری پوشش داده شود.
- عفونت مختلط. در افرادی که سوند دارند یا مشکل ساختاری در مسیر ادرار دارند، عفونت میتواند ترکیبی باشد و به هر دو نوع دارو نیاز داشته باشد.
در هیچکدام از این حالت‌ها نباید دارویی را که پزشک تجویز کرده خودسرانه قطع کنید یا دوزش را تغییر دهید. نیمه‌کاره رها کردن دوره‌ی آنتی بیوتیک، خطر مقاومت دارویی و برگشت عفونت را بیشتر میکند. اگر درباره‌ی نسخه‌تان سوال دارید، جای پرسیدنش پزشک یا داروساز است، نه قطع کردن دارو.
مصرف همزمان مترونیدازول و سیپروفلوکساسین یعنی چه؟
این ترکیب یکی از پرتکرارترین سوال‌هاست و معمولا نگرانی ایجاد میکند، در حالیکه منطق روشنی پشتش هست. هر کدام از این دو دارو یک گروه از باکتری‌ها را پوشش میدهد: سیپروفلوکساسین گروه هوازی و مترونیدازول گروه بی‌هوازی. وقتی پزشک مطمئن نیست عفونت از کدام نوع است یا احتمال میدهد هر دو دخیل باشند، این دو را با هم تجویز میکند تا فاصله‌ای پوشش‌داده‌نشده باقی نماند.
پس دیدن این دو نام کنار هم در نسخه، نشانه‌ی شدت وخیم بیماری نیست؛ نشانه‌ی این است که پزشک خواسته پوشش کامل باشد تا نتیجه‌ی آزمایش برسد.
عوارضی که باید انتظارشان را داشته باشید
| آنچه ممکن است ببینید | آیا طبیعی است؟ |
|---|---|
| تیره‌تر یا مایل به قهوه‌ای شدن رنگ ادرار | بله، عارضه‌ی شناخته‌شده‌ی این دارو است و نشانه‌ی خونریزی نیست |
| مزه‌ی فلزی در دهان | بله، شایع است و با پایان دوره برطرف میشود |
| تهوع و بی‌اشتهایی | بله، مصرف همراه با غذا معمولا کمکش میکند |
| سردرد یا سرگیجه‌ی خفیف | نسبتا شایع است |
| سوزش ادرار که بعد از شروع دارو بدتر شده | نه. این را باید به پزشک اطلاع دهید |
در طول مصرف مترونیدازول و تا چند روز بعد از پایان آن، به هیچ عنوان الکل مصرف نکنید. ترکیب این دارو با الکل میتواند واکنش شدیدی با تهوع و استفراغ، تپش قلب، گرگرفتگی و افت فشار ایجاد کند. این یکی از جدی‌ترین نکات ایمنی این دارو است.
چه زمانی باید دوباره به پزشک مراجعه کنید؟
یک نکته‌ی مهم که کمتر گفته میشود: اگر برای شکایت سوزش ادرار فقط مترونیدازول تجویز شده باشد، بدون اینکه آزمایش و کشت ادرار انجام شده باشد، و بعد از پایان دوره علائمتان همچنان باقی مانده باشد، این یعنی تشخیص باید دوباره بررسی شود. نه به این معنا که درمان اشتباه بوده، بلکه به این معنا که هنوز نمیدانیم علت واقعی چه بوده است.
در این حالت‌ها حتما پیگیری کنید:
- دوره‌ی دارو تمام شده و سوزش یا تکرر ادرار همچنان ادامه دارد
- علائم بعد از چند هفته دوباره برگشته‌اند
- در طول یک سال چند بار دوره‌ی آنتی بیوتیک گرفته‌اید
- مرد هستید و این دومین یا سومین بار است که برایتان عفونت ادراری تشخیص داده میشود
مورد آخر مهمترین است. عفونت ادراری در مردان کم اتفاق میافتد و تکرارش معمولا یعنی چیزی مسیر را برای باکتری باز کرده است. بزرگی پروستات، التهاب مزمن پروستات، سنگ یا تخلیه‌ی ناقص مثانه از علت‌های شایع هستند. تا وقتی آن علت پیدا نشود، هر دوره‌ی دارو فقط عفونت را موقتا عقب میاندازد.
برای بررسی علت‌های دیگری که سوزش ادرار میسازند و عفونت باکتریایی نیستند، التهاب غیر عفونی مثانه و کلامیدیا را ببینید. اگر سوزش همراه با درد بیضه است، عفونت اپیدیدیمیت را بخوانید.
دوره‌ی دارو را کامل کرده‌اید ولی سوزش ادرار برنگشته سر جای اولش؟ یک معاینه و کشت ادرار مشخص میکند علت اصلی چیست و آیا دارو اصلا برای باکتری شما مناسب بوده است.
شایع ترین علت های عفونت مثانه
شایع‌ترین علت عفونت مثانه میکروب عفونی میباشد و باکتری ایجاد کننده آن اشرشیاکلی میباشد. وقتی میکروب یا باکتری از راه مجرا وارد مثانه شد، به جدار مثانه می‌چسبد و شروع به تکثیر نموده و تعداد آن زیاد میشود و این موجب التهاب بافت پوشاننده مثانه میشود و گاهی ممکن است عفونت مثانه کلیه را گرفتار کند. اگر چه شایع‌ترین و رایج‌ترین عفونت مثانه، عفونت‌ها میباشد، چندین فاکتور مساعدکننده عفونت مثانه باعث التهاب مثانه می‌شوند که شامل:
1- بعضی داروها مثل سنیکلوفسفاماید
3- اشعه درمانی لگن
4- استفاده طولانی مدت از سوند در مجرا
5- حساسیت به بعضی ترکیبات مثل ژل‌ها یا محلول‌ها در ناحیه تناسلی
6- عوارض بعضی بیماری‌های پزشکی مثل دیابت، سنگ‌های کلیه و بزرگی بزرگی پروستات.
هر زن در طول زندگی خود یکبار به این بیماری مبتلا میشود.
دلایل موثر در ایجاد عفونت مثانه
عوامل و ریسک فاکتورهای موثر در ایجاد عفونت مثانه شامل موارد ذیل می‌باشند. بنابراین این عوامل شانس ابتلا به این بیماری را زیادتر میکند.
- فعالیت جنسی متعدد
- عمل جراحی سیستم دستگاه ادراری
- سوند فولی مجرا به مدت طولانی
- حاملگی
- دیابت
- وضعیتی که سیستم دفاعی بدن را مختل کند نظیر HIV
- استفاده از داروهای ضد میکروب (آنتی بیوتیک) به مدت طولانی
- بزرگی پروستات
- سنگ کلیه
- اختلالات و ناهنجاری‌های مادرزادی موقع تولد
- یائسگی، چون در یائسگی هورمون استروژن کاهش می‌یابد و باعث تغییراتی در سیستم دستگاه ادراری شده و مستعد به عفونت میشود.
تشخیص عفونت مثانه
پزشک در مورد علائم و شرایط پزشکی شما سوال میکند. شروع علائم عفونت مثانه باید دقیقا گفته شود و هر چیزی که باعث بدتر شدن آن شده باید به پزشک گفته شود. اگر چنانچه حامله هستید یا دارویی مصرف می‌کنید ذکر شود. آزمایشات لازم برای تشخیص، آزمایش کامل ادرار برای وجود خون در آزمایش و کشت ادرار برای تایید عفونت باید انجام شود.
برای بررسی التهاب مثانه و دیدن سطح مخاط مثانه سیستوسکوپی باید انجام شود. سونوگرافی به منظور وجود التهاب و یا عوامل دیگری در مثانه که باعث عفونت مثانه شده باید صورت گیرد.
درمان عفونت مثانه
درمان عفونت مثانه استفاده و تجویز داروی ضد میکروب (آنتی بیوتیک) به مدت 3 تا 10 روز میباشد. معمولا 1 تا 3 روز بعد از مصرف دارو، علائم عفونت مثانه از بین می‌رود ولی باید دارو در تمام دوره 3 تا 10 روزه مصرف شود. باید اطمینان خاطر پیدا کرد که عفونت کاملا ریشه‌کن شده و عود نمیکند، لذا دو روز بعد از اتمام دارو، مجددا آزمایش کشت ادرار برای تایید از بین رفتن عفونت انجام شود.
برای برطرف کردن سوزش ادرار، استفاده از داروی فنازوپیریدین بلامانع میباشد که به مدت دو روز باید تجویز شود. برای راحت شدن از علائم این بیماری تا زمانی که دارو اثر خود را نمایان کند، باید مایعات فراوان خورده شود و در آب گرم نشسته شود، گذاشتن پارچه گرم روی شکم کمک کننده است و از خوردن کافئین، نوشابه‌های اسیدی، غذاهای تند و الکل خودداری شود.
بیشتر این بیماران با یک دوره درمان با دارو بهبود می‌یابند ولی چنانچه علائم عفونت کلیه ظاهر شد، مجددا باید مراجعه صورت گیرد. علائم عفونت کلیه، شامل تب و لرز، درد پهلو، تهوع و استفراغ میباشد.
بیشتر این بیماران با دارو بهبود می‌یابند. عفونت کلیه بسیار نادر است مگر این که درمان عفونت مثانه انجام نشده باشد. زنانی که قاعدگی آنها قطع شده یا سیستم دفاعی ناحیه تناسلی(ژنیتال) آنها از بین رفته یا کاهش یافته باشد و یا بیماری زمینه‌ای مثل دیابت و سنگ کلیه داشته باشند بیشتر به این بیماری مبتلا می‌شوند.
جلوگیری از عفونت مثانه
برای جلوگیری از ابتلا به عفونت مثانه فرد باید چند نکته را رعایت کند، خوردن مایعات فراوان، تخلیه ادرار زودتر انجام شود. رعایت بهداشت شخصی، حمام روزانه و تمیز کردن ناحیه تناسلی(ژنیتال) خارجی هر روز.
سوالات متداول
آیا مترونیدازول برای عفونت ادراری خوب است؟
مترونیدازول روی باکتری‌های بی‌هوازی و انگل‌ها اثر میکند، در حالیکه عفونت ادراری ساده معمولا از باکتری‌های هوازی است. بنابراین این دارو به تنهایی درمان عفونت ادراری ساده نیست. با این حال ممکن است کاملا درست تجویز شده باشد: برای عفونت انگلی یا واژینالی که علائمش شبیه عفونت ادراری است، یا در کنار آنتی بیوتیک دیگری برای پوشش کامل‌تر. داروی تجویزشده را خودسرانه قطع نکنید و سوالتان را از پزشک بپرسید.
چرا همزمان مترونیدازول و سیپروفلوکساسین تجویز شده است؟
هر کدام یک گروه از باکتری‌ها را پوشش میدهند: سیپروفلوکساسین گروه هوازی و مترونیدازول گروه بی‌هوازی. وقتی پزشک مطمئن نیست عفونت از کدام نوع است یا احتمال میدهد هر دو دخیل باشند، این دو را با هم تجویز میکند تا تا رسیدن نتیجه‌ی آزمایش، فاصله‌ای پوشش‌داده‌نشده نماند. دیدن این دو نام کنار هم نشانه‌ی وخامت بیماری نیست.
مترونیدازول رنگ ادرار را عوض میکند؟
بله. تیره‌تر یا مایل به قهوه‌ای شدن رنگ ادرار از عوارض شناخته‌شده‌ی این داروست و نشانه‌ی خونریزی نیست. مزه‌ی فلزی در دهان و تهوع هم شایع‌اند. اما اگر سوزش ادرار بعد از شروع دارو بدتر شده، این طبیعی نیست و باید به پزشک اطلاع دهید. همچنین در طول مصرف این دارو و تا چند روز بعد از آن نباید الکل مصرف کرد.
رضا
سه شنبه ۱۴ اسفند ۳( 1 سال پیش)
تعداد بازدید: 224
مشاهده پرسش
