آشنایی با روشهای درمان واریکوسل یکی از مهمترین گامها برای مردانی است که با این بیماری مواجه شدهاند. واریکوسل که اغلب به عنوان «واریس بیضه» شناخته میشود، فراتر از یک ناراحتی ساده است و میتواند باروری مردان را تحت تأثیر قرار دهد. در این راهنمای جامع، انواع روشهای درمان واریکوسل را بررسی میکنیم: از درمانهای خانگی و دارو گرفته تا آمبولیزاسیون (درمان بدون جراحی) و جراحی میکروسکوپی که درمان طلایی واریکوسل است.
چه زمانی واریکوسل نیاز به درمان دارد؟
مهم: هر واریکوسلی نیاز به درمان ندارد!
به خصوص واریکوسلهای سابکلینیکال یا گرید ۱ بدون علامت. اندیکاسیونهای (دلایل) اصلی درمان عبارتند از:
- ناباروری مردانه: وجود واریکوسل قابل لمس (گرید ۲ یا ۳) + نتایج غیرطبیعی در آزمایش اسپرم + ناباروری اثبات شده زوجین.
- درد مزمن: دردی که به درمانهای دارویی پاسخ نداده و کیفیت زندگی فرد را مختل کرده است.
- آتروفی (کوچک شدن) بیضه: اگر واریکوسل (بهخصوص در نوجوانان) باعث توقف رشد یا کوچک شدن بیضه شده باشد.
- تمایل به حفظ باروری: در مردانی که نتایج آزمایش اسپرم آنها شروع به افت کرده، حتی اگر هنوز قصد بچهدار شدن نداشته باشند.
- کاهش سطح تستوسترون: در مواردی که واریکوسل باعث علائم کمبود تستوسترون شده باشد.
درمان قطعی واریکوسل بدون جراحی
باید با صراحت و صداقت علمی گفت: واریکوسل یک مشکل ساختاری و مکانیکی در دریچههای سیاهرگهاست و هیچ درمان دارویی، گیاهی یا سنتی برای «رفع کامل» این پیچخوردگی عروق وجود ندارد. به عبارت دیگر، هیچ قرص یا رژیم غذایی نمیتواند رگهای گشاد شده را به حالت اول برگرداند. با این حال، اگر هدف شما از درمان، مدیریت علائم (درد) یا بهبود باروری بدون انجام جراحی است، استراتژیهای زیر در دنیای پزشکی توصیه میشوند:
۱. مدیریت درد و علائم (بدون جراحی)
اگر واریکوسل شما باعث درد میشود اما قصد جراحی ندارید، این روشها به کنترل وضعیت کمک میکنند:
- استفاده از شورتهای مخصوص (Suspensor): استفاده از بیضه بند یا شورت های فاق بلند و محکم که بیضهها را بالا نگه میدارند، فشار روی رگها را کم کرده و درد را به شدت کاهش میدهد.
- داروهای ضدالتهاب: مصرف مسکنهای غیراستروئیدی (NSAIDs) مثل ایبوپروفن یا ناپروکسن تحت نظر پزشک برای دورههای کوتاه.
- خنک نگه داشتن: پرهیز از حمام آب داغ، سونا و جکوزی. خنک نگه داشتن موضعی به بهبود عملکرد بیضه کمک میکند.
۲. بهبود باروری بدون جراحی (تقویت اسپرم)
بسیاری از مردان دارای واریکوسل، تنها زمانی به فکر درمان میافتند که قصد فرزندآوری دارند. در این موارد، تمرکز بر خنثی کردن آسیبهای واریکوسل (استرس اکسیداتیو) است:
- آنتیاکسیدان درمانی: مصرف مکملهایی مثل ویتامین E، ویتامین C، سلنیوم، روی (Zinc) و ال-کارنیتین میتواند کیفیت و تحرک اسپرمها را تا حدودی بهبود بخشد تا شانس باروری افزایش یابد.
- رژیم غذایی ضدالتهاب: مصرف ماهیهای چرب، روغن زیتون و سبزیجات تازه که در پیامهای قبلی هم اشاره شد، به سلامت عمومی عروق کمک میکند.
۳. روش “آمبولیزاسیون” (جایگزین جراحی سنتی)
آمبولیزاسیون واریکوسل یک روش کاملاً سرپایی است که در اتاق آنژیوگرافی انجام میشود.
۱- ابتدا شما روی تخت قرار میگیرید و ناحیه کشاله ران شما با محلول ضدعفونیکننده تمیز و تحت بی حسی موضعی قرار می گیرد.
۲- یک سوراخ بسیار کوچک در حدود دو میلیمتر در رگ فمورال یعنی رگ اصلی کشاله ران ایجاد میشود. این سوراخ آنقدر کوچک است که حتی نیازی به بخیه ندارد و فقط با یک چسب کوچک بسته میشود. از طریق این سوراخ، یک کاتتر یا لوله بسیار نازک و انعطافپذیر که قطر آن کمتر از یک میلیمتر است وارد رگ میشود. این کاتتر با استفاده از راهنمایی تصویری فلوروسکوپی که نوعی اشعه ایکس زنده و لحظهای است، از طریق رگهای شکمی حرکت میکند و تا رگ بیضهای یعنی همان رگی که واریکوسل را ایجاد کرده، هدایت میشود. در طول این مسیر شما هیچ احساسی نخواهید داشت چون داخل رگها عصب ندارد.
۳- وقتی کاتتر به موقعیت دقیق رسید، پزشک ابتدا یک ماده حاجب تزریق میکند تا رگهای واریکوسل را در تصویر فلوروسکوپی به وضوح ببیند و مطمئن شود که در موقعیت صحیح است. سپس از طریق کاتتر، کویلهای فلزی بسیار ظریف که مانند فنرهای کوچک هستند یا فومهای پزشکی مخصوص وارد رگ میشوند. این مواد باعث میشوند که رگ مسدود شده و خون دیگر نتواند از این مسیر معیوب برگردد. بدن به طور طبیعی مسیرهای جایگزین و سالمتری برای بازگشت خون پیدا میکند و این کاملاً طبیعی و ایمن است.
۴- بعد از اطمینان از مسدود شدن کامل رگها، کاتتر به آرامی خارج میشود و یک چسب کوچک روی محل ورود زده میشود.
چه زمانی درمان غیرجراحی کافی نیست؟
پزشکان معمولاً در ۳ حالت جراحی را تنها راه قطعی میدانند:
- وقتی درد با هیچ روشی ساکت نمیشود و زندگی روزمره را مختل کرده است.
- وقتی بیضه شروع به کوچک شدن (آتروفی) کرده است.
- وقتی زوجین با مشکل ناباروری مواجهاند و آزمایش اسپرم نشاندهنده تخریب شدید کیفیت اسپرم توسط واریکوسل است.
نکته دوستانه: مراقب تبلیغات دروغین در فضای مجازی مبنی بر “درمان قطعی واریکوسل با روغنمالی یا ضماد گیاهی” باشید. این روشها شاید به طور موقت گردش خون پوست را زیاد کنند، اما رگهای داخلی را درمان نمیکنند.
درمان طلایی و بدون عود واریکوسل
«به دلیل میزان موفقیت بالا و نرخ عوارض بسیار کم، واریکوسلکتومی میکروسرجری به عنوان استاندارد طلایی درمان واریکوسل در دوره مدرن بهخوبی تثبیت شده است. با تکنیک و تجربه مناسب، میزان عود و بروز هیدروسل به ترتیب به ۱ تا ۲ درصد و ۰ تا ۱ درصد میرسد.» منبع
۱. واریکوسلکتومی میکروسرجیکال اینگوینال یا ساباینگوینال (استاندارد طلایی)
این روش، پیشرفتهترین، دقیقترین و مؤثرترین درمان واریکوسل است که توسط اورولوژیستهای فلوشیپ ناباروری (مانند دکتر قوامی) انجام میشود.
- روش کار: جراح با ایجاد یک برش بسیار کوچک (حدود ۲ سانتیمتر) در بالای کشاله ران (ساباینگوینال)، با استفاده از میکروسکوپ جراحی با بزرگنمایی بالا (۱۰ تا ۲۵ برابر) عمل میکند.
- چرا میکروسکوپ اینقدر مهم است؟
- شناسایی تمام وریدها: جراح میتواند تکتک وریدهای گشاد شده (حتی ریزترین آنها) را ببیند و ببندد. این دلیل اصلی کمترین میزان عود (کمتر از ۱ تا ۲ درصد) در این روش است.
- حفظ شریان بیضه (Artery): شریان بیضه بسیار باریک و چسبیده به وریدها است. آسیب به آن میتواند منجر به آتروفی (مرگ) بیضه شود. با میکروسکوپ، جراح شریان را به وضوح میبیند و آن را حفظ میکند.
- حفظ عروق لنفاوی (Lymphatics): آسیب به عروق لنفاوی باعث عارضه شایع «هیدروسل» (آب آوردن بیضه) پس از عمل میشود. میکروسکوپ به جراح اجازه میدهد این عروق شفاف را شناسایی و از آنها محافظت کند.
- مزایا: بالاترین درصد موفقیت (بیشترین بهبود در اسپرم)، کمترین میزان عود، کمترین عوارض (هیدروسل و آسیب شریانی).
- معایب: نیاز به جراح با مهارت میکروسرجری و تجهیزات گرانقیمت دارد.
۲. جراحی لاپاراسکوپی واریکوسل
- روش کار: جراح با ایجاد ۳ سوراخ کوچک روی شکم، دوربین (لاپاراسکوپ) و ابزار را وارد کرده و وریدها را از داخل حفره شکم میبندد.
- مزایا: امکان درمان همزمان واریکوسل دوطرفه با همان سوراخها.
- معایب و خطرات:
- نیاز به بیهوشی عمومی کامل دارد.
- خطر آسیب به ارگانهای داخلی شکم (مانند روده) حین ورود ابزار.
- میزان عود و بروز هیدروسل بالاتر از روش میکروسرجری است، زیرا در این روش شناسایی عروق لنفاوی و شریانها دشوارتر است.
- عمل واریکوسل چقدر طول میکشد و هزینه آن چقدر است؟ برای اطلاعات بیشتر اینجا را کلیک کنید.
۳. جراحی باز سنتی (روشهای قدیمیتر)
روشهایی مانند پالمو (Palomo) یا ایوانیویچ (Ivanissevich) که با برشهای بزرگتر و بدون میکروسکوپ انجام میشدند، امروزه به دلیل درصد عود بالا (تا ۳۰٪) و خطر بالای بروز هیدروسل (چون عروق لنفاوی و شریان همراه با وریدها بسته میشدند)، تقریباً منسوخ شده و توصیه نمیشوند.
| ویژگی | میکروسرجری (استاندارد طلایی) | آمبولیزاسیون (بدون جراحی) | لاپاراسکوپی |
|---|---|---|---|
| میزان موفقیت (بهبود اسپرم) | بسیار بالا (۶۰ تا ۸۰٪) | بالا (۵۰ تا ۷۰٪) | بالا |
| میزان عود (برگشت بیماری) | بسیار پایین (۱ تا ۲٪) | متوسط (۵ تا ۱۵٪) | متوسط (۵ تا ۱۰٪) |
| خطر هیدروسل (آب آوردن) | بسیار پایین (کمتر از ۱٪) | تقریباً صفر | متوسط (۳ تا ۷٪) |
| خطر آسیب به شریان بیضه | بسیار پایین (به دلیل دید میکروسکوپ) | صفر | پایین اما ممکن است |
| نوع بیهوشی | بیحسی نخاعی یا عمومی سبک | بیحسی موضعی | بیهوشی عمومی کامل |
| نیاز به بستری | معمولاً سرپایی یا یک شب | سرپایی | یک شب |
| دوره نقاهت | کوتاه (۷ تا ۱۰ روز) | بسیار کوتاه (۱ تا ۲ روز) | کوتاه (۷ تا ۱۰ روز) |
| قرار گرفتن در معرض اشعه | خیر | بله | خیر |
مراقبت های بعد از عمل واریکوسل
جراحی میکروسرجری و لاپاراسکوپی:
این روش ها کم تهاجمی تر هستند. بیماران معمولا درد کمتری دارند و سریع تر به فعالیت های روزمره باز می گردند.
جراحی باز:
به دلیل برش بزرگتر، ممکن است دوره نقاهت کمی طولانی تر و دردناک تر باشد.
آمبولیزاسیون:
این روش کمترین دوره نقاهت را دارد و بیمار اغلب می تواند طی ۱ تا ۲ روز به فعالیت عادی بازگردد.
| فعالیت | زمان بازگشت | توضیحات |
| ترخیص از بیمارستان | همان روز یا نهایتا روز بعد | اکثر جراحی های واریکوسل به صورت سرپایی هستند. |
| استراحت کامل | ۲۴ تا ۴۸ ساعت | استراحت در منزل، کاهش فعالیت و استفاده از کمپرس یخ. |
| بازگشت به کار (اداری) | ۲ تا ۳ روز | برای کارهای سبک و پشت میز نشینی. |
| بازگشت به کار (فیزیکی) | ۲ تا ۴ هفته | برای مشاغلی که نیاز به ایستادن طولانی یا بلند کردن بار دارند. |
| رانندگی | ۳ تا ۷ روز | زمانی که دیگر نیازی به داروهای مسکن مخدر ندارید. |
| ورزش سبک (پیاده روی) | ۱ هفته | به آرامی و بدون فشار آوردن. |
| ورزش سنگین و وزنه برداری | ۴ تا ۶ هفته | هرگونه فعالیت که فشار داخل شکم را بالا ببرد ممنوع است. |
| رابطه جنسی | ۱ تا ۲ هفته | بر اساس سطح راحتی و کاهش درد. |
| استحمام | ۴۸ ساعت بعد | معمولا پس از برداشتن پانسمان اولیه می توان دوش گرفت. |
-کنترل درد: پزشک برای شما مسکن تجویز می کند. مصرف منظم آن در ۴۸ ساعت اول بسیار مهم است.
-استفاده از بیضه بند (Scrotal Support): پوشیدن یک بیضه بند طبی یا لباس زیر تنگ و حمایتی برای حدود ۱ تا ۲ هفته بعد از عمل (حتی در خواب) به کاهش کشش و درد کمک می کند.
-خشک نگه داشتن زخم: محل برش ها باید تا زمانی که پزشک اجازه می دهد (معمولا ۴۸ ساعت) خشک بماند.
-جلوگیری از یبوست: زور زدن هنگام اجابت مزاج می تواند دردناک باشد. مایعات فراوان بنوشید و از غذاهای پر فیبر استفاده کنید.
-استفاده از کمپرس یخ: قرار دادن کمپرس یخ (در یک حوله پیچیده) روی ناحیه کشاله ران (نه مستقیم روی بیضه) برای ۱۵ دقیقه در هر ساعت، به کاهش تورم و درد در ۲۴ ساعت اول کمک شایانی می کند.
درمان خانگی واریکوسل
بگذارید کاملاً شفاف باشیم: هیچ درمان خانگی، گیاهی یا دارویی وجود ندارد که واریکوسل را “درمان” یا “ریشهکن” کند. وریدهای گشاد شده به حالت اول باز نمیگردند.
این روشها صرفاً برای کاهش درد، کاهش ناراحتی و بهبود بالقوه پارامترهای اسپرم در موارد خفیف استفاده میشوند:
- بیضه بند: استفاده از شورتهای سفت و مخصوص (ساپورت بیضه) که بیضهها را بالاتر نگه میدارد، از کشیدگی و درد جلوگیری میکند. این کار به ویژه هنگام ورزش یا ایستادن طولانی حیاتی است.
- تغییر سبک زندگی:
- اجتناب از گرما: دوری از سونا، جکوزی، دوش آب داغ طولانی و حتی گذاشتن لپتاپ روی پاها.
- مدیریت یبوست: زور زدن مزمن فشار داخل شکم را بالا برده و واریکوسل را تشدید میکند.
- پرهیز از ایستادن یا نشستن طولانی: تغییر وضعیت مکرر به گردش خون کمک میکند.
- درمان واریکوسل با یخ: قرار دادن کمپرس یخ (با واسطه حوله) برای ۱۰ تا ۱۵ دقیقه روی ناحیه، میتواند درد و التهاب را به طور موقت تسکین دهد.
- مکملهای آنتیاکسیدان (تحت نظر پزشک):
- کوآنزیم Q10 (CoQ10): مطالعات متعدد نشان داده که میتواند کیفیت و حرکت اسپرم را در مردان مبتلا به واریکوسل بهبود بخشد.
- ال-کارنیتین (L-Carnitine): در افزایش انرژی و حرکت اسپرم نقش دارد.
- ویتامین C و E، زینک (روی) و سلنیوم: همگی آنتیاکسیدانهای قوی برای مقابله با استرس اکسیداتیو ناشی از واریکوسل هستند.
«کوآنزیم Q10 به تنهایی یا به صورت ترکیبی، به نظر میرسد استرس اکسیداتیو بیضه و قطعهقطعه شدن DNA اسپرم را کاهش داده و پارامترهای اسپرم، بهویژه حرکت اسپرم را بهبود میبخشد. علاوه بر این، درمان با CoQ10 با نرخ بارداری بالاتر، هم به صورت طبیعی و هم از طریق فناوریهای کمکباروری، مرتبط است.» منبع
درمان دارویی واریکوسل
باید بدانید که واریکوسل معمولاً با روشهای جراحی یا امبولیزاسیون درمان میشود، نه با دارو. اما برخی داروها میتوانند علائم را کنترل کنند.
۱. مسکنهای ضد التهاب (NSAIDs)
- ایبوپروفن (مثل Brufen)
- ناپروکسن
- استامینوفن (برای تسکین درد)
۲. داروهای کمککننده به باروری (در صورت مشکل باروری)
- مکملهای حاوی آنتیاکسیدان (ویتامین E، ویتامین C، روی، سلنیوم)
- کوآنزیم Q10
- ال-کارنیتین
۳. داروهای وریدی (در برخی موارد)
- دیوسمین (Diosmin)
- هسپریدین (Hesperidin)
- اینها برای تقویت دیواره رگها استفاده میشوند.
«درمان دارویی با تاموکسیفن، زینک خوراکی و (دیوسمین ۴۵۰ میلیگرم و هسپریدین ۵۰ میلیگرم) به مدت ۳ ماه، اثر مثبت معناداری بر غلظت اسپرم، حرکت پیشرونده، مورفولوژی و تحرک کلی اسپرم دارد. اما تأثیر معناداری بر کاهش قطر وریدهای واریکوسل یا حضور ریفلاکس ندارد.» منبع
ایا واریکوسل باعث مرگ میشود؟
این یکی از نگرانی های رایج اما بی مورد است. پاسخ کوتاه و قاطع: خیر.
واریکوسل یک بیماری کشنده یا خطرناک برای حیات فرد نیست. این بیماری به هیچ وجه منجر به مرگ نمی شود. مشکلات اصلی ناشی از واریکوسل عبارتند از:
ناباروری (از طریق کاهش کیفیت و تعداد اسپرم)
درد و احساس سنگینی در بیضه
کوچک شدن (آتروفی) بیضه
هدف از درمان واریکوسل، برطرف کردن این مشکلات و بهبود کیفیت زندگی و باروری است، نه نجات جان فرد
چه زمانی نتایج درمان مشخص میشود؟
فرآیند تولید اسپرم (اسپرماتوژنز) حدود ۷۰ تا ۹۰ روز طول میکشد. بنابراین، برای دیدن تأثیر درمان بر کیفیت اسپرم، اولین آزمایش اسپرموگرام باید ۳ تا ۴ ماه پس از عمل تکرار شود.
نتیجهگیری و گام نهایی
انتخاب روش درمان واریکوسل یک تصمیمگیری مهم است که باید بین شما و متخصص اورولوژی انجام شود.
- اگر واریکوسل شما علامتی ندارد و نابارور نیستید، هیچ درمانی لازم نیست.
- اگر به دنبال روشی بدون جراحی و با نقاهت سریع هستید و ریسک عود بالاتر را میپذیرید، آمبولیزاسیون یک گزینه است.
- اگر به دنبال قطعیترین، مؤثرترین و استانداردترین درمان با کمترین میزان عود و بیشترین شانس بهبود باروری هستید، واریکوسلکتومی میکروسرجیکال بدون شک “استاندارد طلایی” است.
در کلینیک تخصصی دکتر قوامی، ما بر تشخیص دقیق و ارائه شفاف تمام گزینههای درمانی تمرکز داریم. تخصص ما در روشهای میکروسرجیکال به شما این اطمینان را میدهد که درمان را با بالاترین استانداردهای علمی دریافت خواهید کرد.
