با افزایش سن، به خصوص پس از ۵۰ سالگی، بسیاری از مردان با چالشهای جدیدی در سلامت خود روبرو میشوند که یکی از شایعترین آنها، مشکلات مربوط به غده پروستات است. شنیدن نام پروستات اغلب با نگرانی از سرطان همراه است، اما واقعیت این است که شایعترین مشکل این غده، بزرگی خوش خیم پروستات است که یک بیماری غیرسرطانی و قابل کنترل است.
اگر پزشک به شما گفته است که باید پروستات را عمل کنید، احتمالاً اولین سوالی که در ذهنتان آمده این است که این عمل چه عوارضی دارد. در این مقاله دقیقاً از همین نقطه شروع می کنیم: کدام عوارض شایع اند، کدام نادرند، هر کدام چقدر طول می کشند و در چه شرایطی باید نگران شوید.
عوارض عمل پروستات خوش خیم
بیشتر نگرانی بیماران قبل از عمل از چیزی است که اصلاً اتفاق نمی افتد، و از چیزی که واقعاً شایع است بی خبرند. برای همین عوارض را به سه دسته تقسیم می کنیم: عوارض شایع و موقتی که تقریباً همه تجربه می کنند، عوارض کم شایع، و عوارض نادر. جدول زیر به شما نشان می دهد هر مورد چقدر طول می کشد و چه زمانی باید نگران شوید.
| عارضه | چقدر شایع است | معمولاً چقدر طول می کشد | چه باید کرد |
|---|---|---|---|
| خون در ادرار | بسیار شایع | دو تا چهار هفته، با کم و زیاد شدن | مایعات فراوان بنوشید و از فعالیت سنگین پرهیز کنید |
| سوزش و تکرر ادرار | بسیار شایع | دو تا شش هفته | با مایعات و داروی تجویزشده کنترل می شود |
| خشک شدن انزال | بسیار شایع | معمولاً دائمی است | بی خطر است و به توان جنسی آسیب نمی زند |
| نشت خفیف ادرار در روزهای اول | نسبتاً شایع | چند روز تا چند هفته | با تمرین عضلات کف لگن سریع تر برطرف می شود |
| عفونت ادراری | کم شایع | با درمان چند روزه برطرف می شود | در صورت تب و لرز حتماً به پزشک مراجعه کنید |
| تنگی مجرا یا گردن مثانه | نادر | ماه ها بعد از عمل بروز می کند | اگر فشار ادرار دوباره کم شد، ویزیت لازم است |
| اختلال نعوظ | نادر در جراحی خوش خیم | اغلب موقتی و قابل درمان | با ارزیابی تخصصی قابل بررسی و درمان است |
| نیاز به عمل مجدد | نادر | معمولاً سال ها بعد | با پیگیری سالانه زودتر تشخیص داده می شود |
مهم ترین سوءتفاهم: خشک شدن انزال با ناتوانی جنسی یکی نیست!
شایع ترین ترسی که بیماران با آن وارد مطب می شوند این است که عمل پروستات آن ها را ناتوان می کند. این دو موضوع کاملاً از هم جدا هستند. در جراحی بزرگی خوش خیم پروستات، بافت انسدادی داخل غده برداشته می شود و همین باعث می شود مسیر خروج مایع منی به سمت مثانه تغییر کند؛ نتیجه آن است که هنگام انزال مایعی خارج نمی شود و آن مایع بعداً همراه ادرار دفع می گردد. قدرت نعوظ و حس لذت جنسی سر جای خود باقی می ماند. آنچه تحت تاثیر قرار می گیرد باروری است، نه توانایی جنسی؛ بنابراین این عارضه برای مردانی که قصد بچه دار شدن دارند باید پیش از عمل مطرح شود.
اگر بعد از عمل با اختلال نعوظ مواجه شده اید، توضیح کامل علت و راه های درمان آن را در مقاله اختلال نعوظ بعد از عمل پروستات بخوانید.
عوارض بر اساس روش عمل فرق می کند!
میزان خونریزی، مدت ماندن سوند و طول دوره نقاهت در عمل باز، عمل بسته و عمل با لیزر یکسان نیست. اگر هنوز روش عمل شما مشخص نشده، تفاوت این سه روش و اینکه هرکدام برای چه بیماری مناسب است را در مقاله عمل بسته پروستات ببینید. اندازه پروستات هم نقش تعیین کننده دارد که در مقاله اندازه پروستات برای عمل جراحی توضیح داده شده است.
- خونریزی شدید همراه با لخته که جریان ادرار را قطع می کند
- ناتوانی کامل در ادرار کردن همراه با درد و پری زیر شکم
- تب و لرز
- درد شدیدی که با مسکن تجویزشده کنترل نمی شود
عارضهای که آزارتان میدهد، طبیعی است یا باید بررسی شود؟
بیشتر عوارض بعد از عمل پروستات موقتاند و خودبهخود برطرف میشوند، اما بعضی از آنها نشانهی مشکلی هستند که هرچه زودتر بررسی شود نتیجهی درمان بهتر است. اگر مطمئن نیستید وضعیت شما کدام است، پرونده و داروهایتان را بررسی کنیم.
تماس با مطبپرسش از دکترکلینیک جراحی میرداماد — بالاتر از میدان ونک، ابتدای میرداماد، جنب ساختمان اسکان
آیا عمل پروستات خوش خیم خطرناک است؟
«عارضه داشتن» با «خطرناک بودن» یکی نیست. هر جراحی عارضه دارد؛ آنچه اهمیت دارد این است که عارضه های جدی چقدر شایع اند و چقدر برگشت پذیرند. در جراحی بزرگی خوش خیم پروستات، تقریباً تمام چیزی که بیمار در هفته های اول تجربه می کند از دسته موقت و برگشت پذیر است و بیشتر روش ها بدون هیچ برشی روی پوست و اغلب با بی حسی نخاعی انجام می شوند، نه بیهوشی کامل.
در عمل، خطر واقعی معمولاً از سه جای دیگر می آید و نه از خود جراحی:
بعد از عمل پروستات، هفته به هفته چه اتفاقی می افتد؟
بیشتر اضطراب بعد از جراحی از این می آید که بیمار نمی داند چه چیزی طبیعی است. جدول زیر یک تصویر کلی از روند بهبود می دهد. این زمان ها میانگین هستند و بسته به روش عمل، اندازه پروستات و شرایط عمومی شما کوتاه تر یا بلندتر می شوند.
| بازه زمانی | چه چیزی طبیعی است | چه کاری کمک می کند |
|---|---|---|
| ۲۴ تا ۴۸ ساعت اول | بستری، وجود سوند و شستشوی مثانه، ادرار به رنگ قرمز روشن | استراحت و مصرف مایعات طبق دستور تیم درمان |
| روز سوم تا هفتم | برداشتن سوند، سوزش و فوریت ادرار، نشت خفیف ادرار در دفعات اول | شروع تمرین عضلات کف لگن، مصرف مایعات فراوان در ساعات روز |
| هفته دوم و سوم | کم و زیاد شدن خون در ادرار، خستگی زودرس | پرهیز از بلند کردن اجسام سنگین، رانندگی طولانی و ورزش سنگین |
| هفته چهارم تا ششم | بهتر شدن محسوس جریان ادرار، کاهش تکرر شبانه | بازگشت تدریجی به فعالیت عادی و فعالیت جنسی با نظر پزشک |
| ماه دوم و سوم | تثبیت نتیجه عمل | ویزیت کنترل و بررسی جریان ادرار و تخلیه مثانه |
اگر بعد از هفته ششم هنوز سوزش، تکرر یا نشت ادرار آزاردهنده دارید، این دیگر بخشی از روند طبیعی نیست و باید ارزیابی مجدد شوید.
سوند بعد از عمل پروستات چند روز می ماند؟
سوند بعد از جراحی پروستات برای دو کار گذاشته می شود: تخلیه مطمئن ادرار در روزهایی که محل عمل هنوز خونریزی مختصر دارد، و شستشوی مثانه تا لخته راه ادرار را نبندد. مدت ماندن آن به روش عمل بستگی دارد و در روش های کم تهاجمی معمولاً کوتاه تر است.
وجود سوند معمولاً درد ندارد، اما احساس مداوم «فوریت ادرار» ایجاد می کند که کاملاً طبیعی است و به معنی مشکل نیست. بعد از برداشتن سوند هم چند بار اول ادرار کردن معمولاً با سوزش همراه است و ممکن است تا رسیدن به سرویس بهداشتی کمی ادرار نشت کند. توضیح کامل تر این موضوع و مدت زمانی که طول می کشد کنترل ادرار برگردد را در مقاله بی اختیاری ادرار بعد از برداشتن سوند بخوانید.
اگر بیماری قلبی دارید یا رقیق کننده خون مصرف می کنید
بخش بزرگی از بیمارانی که برای بزرگی پروستات عمل می شوند بالای ۶۵ سال هستند و بسیاری از آن ها داروی رقیق کننده خون مصرف می کنند. این گروه عوارض بیشتری ندارند، اما نیاز به برنامه ریزی دقیق تری قبل از عمل دارند.
-تصمیم درباره قطع، ادامه یا تعویض داروی رقیق کننده خون باید مشترکاً بین اورولوژیست و متخصص قلب گرفته شود.
-در معدود بیمارانی که به هیچوجه امکان قطع موقت رقیقکنندهی خون وجود ندارد، روشهایی با خونریزی کمتر مطرح میشوند. اما در بیشتر موارد این دارو با هماهنگی متخصص قلب برای چند روز قابل تنظیم است و همین کار، مسیر استاندارد را در دسترس نگه میدارد. تصمیم دربارهی این موضوع در ویزیت قبل از عمل گرفته میشود.
در ویزیت قبل از عمل، فهرست کامل داروهایی که مصرف می کنید، از جمله مکمل ها و داروهای گیاهی، را همراه داشته باشید.
عوارض هر روش جراحی با هم فرق دارد
سه روش اصلی برای برداشتن بافت اضافی پروستات وجود دارد و هدف هر سه یکسان است: برداشتن بافتی که به مجرای ادرار فشار می آورد. تفاوت اصلی آن ها در میزان خونریزی، مدت بستری و طول نقاهت است.
یک عدد که در جدول نمیآید
جدول زیر تفاوتهای فنی سه روش را نشان میدهد، اما نمیگوید هرکدام چقدر رایجاند. در آمار جهانی حدود ۹۵ درصد عملهای بزرگی خوشخیم پروستات به روش تراشیدن از راه مجرا انجام میشود و عمل باز سهم کوچکی دارد. سابقهی چنددههای این روش یعنی نتایج بلندمدتش کاملاً شناخته شده است — چیزی که دربارهی روشهای جدیدتر هنوز به همین اندازه در دسترس نیست.
| روش عمل | خونریزی | بستری و سوند | نقاهت | نکته مهم |
|---|---|---|---|---|
| عمل بسته (تراشیدن از راه مجرا) | بیشتر از لیزر | معمولاً ۱ تا ۳ روز بستری | متوسط | بافت برداشته شده برای بررسی آزمایشگاهی فرستاده می شود |
| عمل با لیزر | بسیار کم | ترخیص همان روز یا صبح روز بعد، خروج زودتر سوند | کوتاه تر | در روزهای اول سوزش و فوریت ادرار بیشتر است |
| عمل باز | بیشترین | چند روز بستری | ۴ تا ۶ هفته | امروزه فقط برای پروستات های بسیار بزرگ انجام می شود و جای زخم باقی می ماند |
قبل از عمل: آیا واقعاً به جراحی نیاز دارید؟
بزرگی خوش خیم پروستات یعنی غده پروستات که زیر مثانه قرار دارد و مجرای ادرار از وسط آن عبور می کند، به تدریج بزرگ شده و مثل گیره ای مجرا را تنگ کرده است. نتیجه آن تکرر ادرار به خصوص در شب، جریان ضعیف و منقطع، مشکل در شروع ادرار و احساس تخلیه ناقص مثانه است. اگر می خواهید بدانید این غده اصلاً کجاست و چه کاری انجام می دهد، مقاله پروستات چیست و کجاست و برای علت این بزرگ شدن، مقاله علت بزرگ شدن پروستات در میانسالی را ببینید.
تشخیص با چه چیزی انجام می شود؟
ارزیابی اولیه معمولاً با دو کار ساده انجام می شود: آزمایش خون PSA که سطح بالای آن می تواند نشانه بزرگی، التهاب یا در موارد نادری سرطان باشد و به تنهایی قطعی نیست، و معاینه غده که در آن پزشک اندازه، سطح و هرگونه سفتی یا توده مشکوک را بررسی می کند. این معاینه ناخوشایند است اما دردناک نیست.
در صورت نیاز، سونوگرافی، سنجش جریان ادرار یا نمونه برداری هم به این بررسی ها اضافه می شود.
اندازه پروستات تعیین کننده نیست
این تصور رایج که پروستات وقتی به عدد مشخصی رسید حتماً باید عمل شود درست نیست. تصمیم برای جراحی بر اساس شدت علائم و تاثیر آن ها بر کیفیت زندگی گرفته می شود، نه بر اساس اندازه. ممکن است کسی پروستات بسیار بزرگی داشته باشد و با دارو به خوبی کنترل شود، و فرد دیگری با پروستات نسبتاً کوچک علائم شدیدی داشته باشد که به دارو پاسخ نمی دهد.
درمان بدون جراحی چه زمانی جواب می دهد؟
برای موارد خفیف تا متوسط، جراحی خط اول درمان نیست. دو دسته دارو کاربرد دارند: داروهایی که عضلات گردن مثانه و پروستات را شل می کنند و جریان ادرار را بهتر می کنند، و داروهایی که با اثر بر هورمون ها به تدریج اندازه غده را کوچک می کنند.
در کنار دارو، تغییر سبک زندگی هم موثر است: کاهش مصرف مایعات به خصوص در ساعات قبل از خواب، پرهیز از کافئین که مثانه را تحریک می کند، و تمرین مثانه برای افزایش فاصله بین دفعات ادرار. نقش تغذیه در کنترل علائم را در مقاله رژیم غذایی در پروستات توضیح داده ایم.
آیا بزرگی خوشخیم پروستات به سرطان تبدیل میشود؟
بزرگی خوش خیم پروستات یک بیماری غیرسرطانی است و ریسک ابتلا به سرطان پروستات را افزایش نمی دهد. این دو ممکن است همزمان در یک نفر وجود داشته باشند، اما یکی به دیگری تبدیل نمی شود. به همین دلیل غربالگری منظم حتی بعد از درمان بزرگی خوش خیم هم اهمیت خودش را از دست نمی دهد.
این تفاوت در جراحی هم خودش را نشان می دهد: در جراحی بزرگی خوش خیم فقط بافت انسدادی داخل غده برداشته می شود، در حالی که جراحی سرطان پروستات گستردگی کاملاً متفاوتی دارد. به همین دلیل عوارضی مثل بی اختیاری ادرار و اختلال نعوظ، که در جراحی سرطان به مراتب شایع ترند، نباید به جراحی بزرگی خوش خیم نسبت داده شوند.
انتخاب جراح، مهم ترین تصمیم شما
همان طور که بالاتر اشاره شد، بخش زیادی از عوارض جدی به تجربه جراح برمی گردد نه به روش عمل. یک متخصص خوب اورولوژی این ویژگی ها را دارد:
- تجربه و مهارت بالا، به خصوص در جراحی های مدرن و کم تهاجمی
- دانش به روز و آشنایی با جدیدترین داروها و تکنیک های درمانی
- توانایی برقراری ارتباط موثر؛ پزشکی که با صبر و حوصله به تمام سوالات شما پاسخ دهد و استرس شما را کاهش دهد
سوالات متداول
آیا عمل پروستات خوش خیم باعث عقیم شدن می شود؟
عوارض عمل پروستات خوش خیم چند وقت طول می کشد؟
آیا بعد از عمل پروستات دوباره بزرگ می شود؟
آیا این عوارض در عمل سرطان پروستات هم همین است؟
عمل پروستات خوش خیم چقدر طول میکشد؟
عمل پروستات چند روز بستری دارد؟
آیا بعد از عمل پروستات میتوان رابطه داشت؟
چند درصد بیماران به عمل مجدد نیاز پیدا می کنند؟
آیا بزرگی پروستات خوش خیم به سرطان پروستات تبدیل میشود؟
خیر. این یک باور کاملا اشتباه اما بسیار رایج است. بزرگی خوش خیم پروستات یک بیماری غیرسرطانی است و ریسک ابتلا به سرطان پروستات را افزایش نمیدهد. این دو بیماری کاملا مجزا هستند که ممکن است همزمان در یک فرد وجود داشته باشند. به همین دلیل، غربالگری منظم حتی پس از درمان همچنان اهمیت دارد.
