تحرک اسپرم به توانایی حرکت موثر اسپرم گفته می شود. از آن جایی که اسپرم برای رسیدن به تخمک و بارور کردن آن باید از مجرای تناسلی زن عبور کند تحرک اسپرم معیار مهمی در باروری به شمار می رود. تحرک کم اسپرم ها می تواند عاملی برای ناباروری مردان باشد. در این مقاله به اثرات، عوامل و اقدامات لازم در زمینه تحرک اسپرم برای بارداری پرداخته می شود.
تحرک اسپرم چیست؟
تحرک اسپرم به نحوه حرکت کردن اسپرم اشاره داشته و بر باروری تاثیر گذار است. اسپرم ها دارای دو نوع حرکت پیش رونده و غیر پیش رونده هستند. تحرک پیش رونده گونه ای از حرکت است که اسپرم را در خطی مستقیم یا دایره ای بزرگ به پیش می برد.
اسپرم های دارای حرکت غیر پیش رونده خطی مستقیم را در پیش نگرفته یا در دایره هایی بسیار کوچک شنا می کنند. اسپرم ها برای عبور از مخاط دهانه رحم و بارور کردن تخمک زنان باید حرکت پیش رونده ای به مقدار حداقل 25 میکرو متر در ثانیه داشته باشند. هنگامی که کمتر از 32 درصد اسپرم ها دارای حرکت موثر باشند فرد مبتلا به کم تحرکی اسپرم یا آستنوزوسپرمی تشخیص داده می شود.
علل کم تحرکی اسپرم ها
بیماری های مختلف بیضه ها می توانند سبب تحرک اندک اسپرم ها شوند. آسیب به بیضه ممکن است بر کیفیت اسپرم تاثیر گذار باشد. عوامل کم تحرکی اسپرم ها مختلف و در بسیاری از مواقع ناشناخته هستند. از جمله عوامل رایج آسیب بیضه ها می توان به موارد زیر اشاره کرد:
✔ عفونت
✔ جراحی بیضه
✔ مشکل مادرزادی
✔ عدم نزول بیضه ها
✔ آسیب فیزیکی
✔ عوامل ژنتیکی
✔ جراحی های گذشته
✔ سلامت عمومی
✔ بیماری های منتقل شونده جنسی
مصرف طولانی مدت استروئید های آنابولیک می تواند تعداد و تحرک اسپرم ها را کاهش دهد. دارو هایی از جمله کانابیس و کوکائین همچون برخی گیاهان دارویی می توانند بر کیفیت منی تاثیر گذار باشند. واریکوسل به بیماری تورم ورید ها در کیسه بیضه گفته می شود که با تحرک پایین اسپرم ها ارتباط دارد.
تشخیص کم تحرکی اسپرم
آزمایش منی مفید ترین و پایه ای ترین تستی است که می تواند مشکلات باروری را در 90 درصد مردان تشخیص دهد. این آزمایش اطلاعات اسپرم و نحوه تعامل آن ها در مایع منی را ارزیابی می کند.
نمونه این آزمایش معمولا از طریق خود ارضایی به دست می آید. در این آزمایش از فرد خواسته می شود جهت افزایش حجم منی به مدت 2 تا 7 روز قبل از جمع آوری نمونه از برقراری رابطه جنسی خودداری کند.
جهت دستیابی به نتایج کامل آزمایش اسپرم، جمع آوری تمام مایع منی در یک ظرف استریل ضروری است. گاهی اوقات می توان از طریق رابطه جنسی نیز نمونه منی را تهیه کرد که در این زمان از کاندوم های مخصوص یا تکنیک بیرون کشیدن قبل از انزال استفاده می شود.
افراد باید از مصرف کاندوم های تجاری و متداول جهت جمع آوری نمونه اجتناب کنند زیرا بسیاری از این موارد حاوی مواد روان کننده یا اسپرم کش هستند. نمونه ها بنا بر دلایل متعددی از جمله مدت اجتناب از رابطه جنسی و بیماری متفاوت هستند.
تحرک اسپرم برای بارداری چقدر باید باشد؟
در آزمایش منی، تحرک اسپرم به دو صورت گزارش میشود: تحرک کل و تحرک پیشرونده. تحرک کل یعنی درصد اسپرمهایی که هر نوع حرکتی دارند و تحرک پیشرونده یعنی درصد اسپرمهایی که واقعاً به سمت جلو پیش میروند. آنچه برای بارداری اهمیت دارد بیشتر عدد دوم است، چون فقط همین اسپرمها میتوانند مسیر رحم را طی کنند و به تخمک برسند.
مقادیر طبیعی آزمایش مایع منی چقدر است؟
بر اساس آخرین ویرایش راهنمای سازمان جهانی بهداشت (ویرایش ششم، سال ۲۰۲۱)، حدود مرجع آزمایش منی به شرح زیر است:
| پارامتر آزمایش | حد پایین طبیعی |
|---|---|
| تحرک کل اسپرم | ۴۲ درصد |
| تحرک پیشرونده | ۳۰ درصد |
| غلظت اسپرم | ۱۶ میلیون در هر میلیلیتر |
| تعداد کل اسپرم در هر انزال | ۳۹ میلیون |
| حجم مایع منی | ۱.۴ میلیلیتر |
| شکل طبیعی اسپرم | ۴ درصد |
| زندهمانی اسپرم | ۵۴ درصد |
| اسیدیته | ۷.۲ و بالاتر |
اگر تحرک پیشرونده کمتر از ۳۰ درصد یا تحرک کل کمتر از ۴۲ درصد باشد، وضعیت کمتحرکی اسپرم یا آستنوزواسپرمی مطرح میشود. البته این تشخیص با یک نمونه قطعی نمیشود و باید در آزمایش دوم هم تکرار شده باشد.
چرا اعداد قدیمیتر با این جدول فرق دارند؟
در بسیاری از آزمایشگاهها و منابع، هنوز اعداد ویرایش پنجم یعنی تحرک کل ۴۰ درصد و تحرک پیشرونده ۳۲ درصد گزارش میشود. تفاوت این دو مجموعه عدد به معنای افت کیفیت اسپرم مردان نیست، بلکه ناشی از روش آماری تازه و جمعیت مرجع بزرگتری است که در ویرایش ششم به کار رفته است. بنابراین اگر برگهٔ آزمایش شما با اعداد قدیمی مقایسه شده، نگران اختلاف چند درصدی نباشید.
یک نکته که حتماً باید بدانید: این اعداد مرز قطعی بین باروری و ناباروری نیستند. سازمان جهانی بهداشت این حدود را از میان مردانی به دست آورده که همسرشان ظرف یک سال باردار شده است و پایینترین ۵ درصد آنها را به عنوان حد مرجع در نظر گرفته. یعنی حتی در میان مردانی که بهطور طبیعی صاحب فرزند شدهاند هم عدهای اعدادی پایینتر از این جدول داشتهاند. تفسیر آزمایش اسپرم فقط با نگاه کردن به یک عدد ممکن نیست و باید همراه با معاینه، سابقهٔ بیمار و وضعیت باروری همسر انجام شود.
سازمان جهانی بهداشت تأکید میکند که حدود مرجع منتشرشده در ویرایش ششم، آستانهٔ قطعی برای تشخیص ناباروری نیستند و باید در بستر بالینی هر زوج تفسیر شوند.
به نقل از: World Health Organization
هشدار: نتیجهٔ آزمایش منی به شدت به شرایط نمونهگیری وابسته است. فاصلهٔ کمتر از ۲ روز یا بیشتر از ۷ روز از آخرین انزال، تب و بیماری در سه ماه گذشته، رساندن دیرهنگام نمونه به آزمایشگاه یا استفاده از ظرف نامناسب میتواند تحرک اسپرم را به شکل کاذب پایین نشان دهد. پیش از هر تصمیم درمانی، آزمایش را با رعایت کامل شرایط تکرار کنید.
آزمایش اسپرم خود را انجام دادهاید و از تفسیر اعداد آن مطمئن نیستید؟ دکتر هوشنگ قوامی، متخصص کلیه، مجاری ادراری و ناباروری مردان، نتیجهٔ آزمایش شما را بررسی و مسیر درمان را مشخص میکند.
رزرو وقت مشاوره | تماس: ۰۲۱-۸۸۶۲۳۹۰۷
تعداد اسپرم مهمتر است یا تحرک آن؟
این پرسشی است که بسیاری از مردان پس از دیدن برگهٔ آزمایش خود مطرح میکنند؛ بهخصوص وقتی یکی از دو عدد طبیعی و دیگری پایین است. پاسخ کوتاه این است که هیچکدام به تنهایی سرنوشت باروری را تعیین نمیکند، اما نقش این دو یکسان نیست.
تعداد اسپرم تعیین میکند چند اسپرم وارد مسیر میشود و تحرک تعیین میکند چند درصد از آنها واقعاً میتوانند این مسیر را تا انتها طی کنند. اسپرم باید از دهانهٔ رحم عبور کند، مسیر رحم را بالا برود و در لولهٔ رحمی به تخمک برسد؛ مسیری که نسبت به اندازهٔ اسپرم بسیار طولانی است. به همین دلیل اسپرمی که حرکت پیشرونده ندارد، حتی اگر تعدادش بالا باشد، عملاً شانسی برای رسیدن به تخمک ندارد.
در عمل، آنچه اهمیت دارد حاصلضرب این دو است، نه هیچکدام به تنهایی. مردی با غلظت ۴۰ میلیون و تحرک پیشرونده ۱۵ درصد، تعداد اسپرم کارآمد کمتری نسبت به مردی با غلظت ۲۰ میلیون و تحرک پیشرونده ۵۰ درصد دارد؛ با اینکه در نگاه اول عدد اول چشمگیرتر به نظر میرسد. به همین دلیل پزشک هرگز فقط به یک عدد نگاه نمیکند.
محدودهٔ معمول تعداد اسپرم چقدر است؟
در بیشتر مردان سالم، غلظت اسپرم در محدودهٔ حدود ۱۵ تا ۲۰۰ میلیون در هر میلیلیتر گزارش میشود. عدد کمتر از حد پایین مرجع، وضعیتی به نام الیگواسپرمی را مطرح میکند و نبود کامل اسپرم در نمونه، آزواسپرمی نامیده میشود که بررسی جداگانهای لازم دارد. در سوی دیگر، عدد بسیار بالا لزوماً نشانهٔ باروری بهتر نیست؛ اگر تحرک و شکل اسپرمها مناسب نباشد، تعداد بالا کمکی نمیکند.
آزمایش اسپرم آینهای از سلامت عمومی بدن
نکتهای که کمتر به آن اشاره میشود این است که کیفیت اسپرم فقط یک شاخص باروری نیست. مطالعات نشان دادهاند مردانی که تعداد و کیفیت اسپرم پایینتری دارند، بهطور میانگین درصد چربی بدن و فشار خون بالاتری داشته و بیشتر در معرض سندرم متابولیک، دیابت و بیماریهای قلبیعروقی هستند. به همین دلیل، پزشک در برخورد با نتیجهٔ غیرطبیعی آزمایش منی معمولاً سطح هورمونها، وزن، فشار خون و سبک زندگی فرد را هم بررسی میکند و درمان را به اصلاح این عوامل گره میزند.
پس نتیجه چه میشود؟ اگر تعداد اسپرم شما طبیعی است اما تحرک آن پایین گزارش شده، مشکل جدیتر از حالتی است که تعداد کمی پایین باشد ولی تحرک خوب باشد. با این حال هیچکدام از این دو حالت به معنای ناباروری قطعی نیست و هر دو در بسیاری از موارد قابل بهبود هستند.
تاثیر تحرک پایین اسپرم بر شانس بارداری
تحرک اسپرم ها بر باروی موثر است زیرا کاهش این تحرک احتمال باردار شدن را کاهش می دهد. مشکلات مرتبط با کیفیت اسپرم همچنین می توانند احتمال باردار شدن زنان را کمتر کنند. ناباروری مردان که اغلب در اثر تحرک پایین اسپرم ها به وجود می آید علتی رایج در ناکام ماندن تلاش زوج ها برای بارداری است. با این حال، امکان دارد زوج ها مشکلات دیگری را تجربه کنند که بر باروری تاثیر گذار است.
احتمال بارداری با اسپرم کم تحرک چقدر است؟
شایعترین سوالی که مردان بعد از گرفتن جواب آزمایش میپرسند همین است. پاسخ کوتاه: کمتحرکی اسپرم شانس بارداری را کم میکند، اما آن را صفر نمیکند. بسیاری از مردانی که تحرک اسپرمشان زیر حد طبیعی بوده، بعد از یک دوره درمان یا حتی بدون درمان صاحب فرزند شدهاند.
آنچه سرنوشت را تعیین میکند فقط درصد تحرک نیست؛ تعداد کل اسپرم متحرک، شکل اسپرم، سن و سلامت باروری همسر، و مهمتر از همه علت زمینهای کمتحرکی است. یک مرد با تحرک ۲۰ درصد و تعداد بالا، شانس بسیار بهتری از مردی با تحرک ۲۰ درصد و تعداد بسیار پایین دارد.
جدول احتمال بارداری بر اساس درصد تحرک اسپرم
| تحرک پیشرونده | شدت مشکل | شانس بارداری طبیعی | اقدام پیشنهادی |
|---|---|---|---|
| بالای ۳۰ درصد | طبیعی | در حد افراد عادی | اقدام طبیعی و رعایت زمان تخمکگذاری |
| ۲۰ تا ۳۰ درصد | خفیف | کمتر از حد طبیعی ولی قابل توجه | اصلاح سبک زندگی، درمان دارویی، تکرار آزمایش بعد از ۳ ماه |
| ۱۰ تا ۲۰ درصد | متوسط | پایین، اما ممکن | بررسی واریکوسل با سونوگرافی، درمان و در صورت عدم پاسخ، تلقیح داخل رحمی |
| زیر ۱۰ درصد | شدید | بسیار پایین | ارزیابی تخصصی و معمولاً روشهای کمکباروری |
| صفر | بیتحرکی کامل | بدون مداخله تقریباً صفر | بررسی فوری زنده بودن اسپرم؛ در صورت زنده بودن، میکرواینجکشن راهگشاست |
اگر جواب آزمایش شما تحرک صفر را نشان میدهد، اولین قدم این نیست که ناامید شوید. باید مشخص شود اسپرمها مردهاند یا زنده ولی بیحرکت. اگر اسپرم زنده باشد، حتی با تحرک صفر هم امکان باروری از طریق میکرواینجکشن وجود دارد.
آیا کمتحرکی اسپرم باعث سقط جنین میشود؟
نگرانی رایجی است، اما شواهد نشان میدهد کمتحرکی اسپرم بهتنهایی نقش چندانی در سقط ندارد. اگر زوجی با وجود اسپرم کمتحرک دچار سقط مکرر میشوند، معمولاً باید به دنبال عوامل دیگری مثل شکستگی ماده ژنتیکی اسپرم یا مشکلات مورفولوژی بود.
آیا کمتحرکی اسپرم روی جنسیت جنین اثر دارد؟
خیر. جنسیت جنین فقط به این بستگی دارد که کدام نوع اسپرم زودتر به تخمک برسد و هیچ رابطه اثباتشدهای بین درصد تحرک اسپرم و دختر یا پسر شدن جنین وجود ندارد. باورهای رایج در این زمینه پایه علمی ندارند.
بارداری با اسپرم کم تحرک چقدر طول میکشد؟
هیچ عدد ثابتی برای همه وجود ندارد، اما یک بازه زمانی منطقی هست که دانستنش از بلاتکلیفی و اضطراب جلوگیری میکند. مسیر معمول به این شکل است:
معاینه توسط متخصص اورولوژی، سونوگرافی داپلر بیضه برای بررسی واریکوسل، و در صورت لزوم آزمایش هورمونی. تکرار آزمایش منی با فاصله ۲ تا ۴ هفته، چون نتیجه یک نمونه بهتنهایی قابل استناد نیست.
حداقل سه ماه درمان دارویی و اصلاح سبک زندگی لازم است. کمتر از این مدت، ارزیابی نتیجه بیمعناست. در پایان این دوره آزمایش تکرار میشود تا میزان پاسخ به درمان مشخص شود.
اگر تحرک اسپرم بهبود پیدا کرد، اقدام طبیعی با تمرکز بر روزهای تخمکگذاری ادامه پیدا میکند. رابطه هر دو تا سه روز یکبار در طول ماه، بهترین شانس را ایجاد میکند.
اگر با وجود درمان و اقدام منظم بارداری اتفاق نیفتاد، نوبت روشهای کمکباروری است. در زوجهای بالای ۳۵ سال این مهلت به شش ماه کاهش پیدا میکند.
چرا حداقل سه ماه؟
دلیلش فیزیولوژی ساخت اسپرم است. هر اسپرم از لحظه شروع تولید تا رسیدن به بلوغ کامل حدود ۷۲ روز زمان میبرد و مدتی هم در مسیر ذخیره و انتقال سپری میکند. یعنی اسپرمی که امروز در آزمایش دیده میشود، حاصل شرایط بدن شما در حدود سه ماه قبل است.
ذخایر اسپرم بدن حدوداً هر ۶۴ روز یکبار بهطور کامل بازسازی میشود؛ به همین دلیل اثر تغییر سبک زندگی یا درمان دارویی روی کیفیت اسپرم زودتر از چند ماه در آزمایش دیده نمیشود.
به نقل از: Healthline
اگر بعد از یک ماه مصرف دارو آزمایش را تکرار کنید و تغییری نبینید، به این معنا نیست که درمان جواب نداده است. صبر کردن تا پایان دوره سه ماهه ضروری است.
درمان کمتحرکی اسپرم چقدر طول میکشد؟
دوره استاندارد درمان دارویی سه ماه است و در بسیاری از موارد برای ارزیابی کامل، یک دوره شش ماهه در نظر گرفته میشود. اگر علت کمتحرکی واریکوسل باشد و جراحی انجام شود، بهبود پارامترهای اسپرم معمولاً از سه تا شش ماه بعد از عمل شروع میشود و ممکن است تا یک سال ادامه پیدا کند.
کم تحرکی اسپرم چگونه درمان میشود؟
گزینه های درمانی احتمالی شامل موارد زیر هستند:
جراحی:
در صورت ابتلا به واریکوسل یا انسداد مجاری اسپرم بر، جراحی ترمیمی یا اصلاحی پیشنهاد می شود.
مصرف آنتی بیوتیک:
در صورتی که یک عفونت باکتریایی تحرک اسپرم ها یا باروری را تحت تاثیر قرار دهد، پزشک مصرف دارو های آنتی بیوتیک را تجویز خواهد کرد.
درمان های هورمونی:
در مواردی که سطوح بالا یا پایین هورمون ها بر باروری تاثیر می گذارند، درمان هورمونی می تواند مفید باشد.
کلاسبندی حرکت اسپرم در جواب آزمایش
در برگه آزمایش، حرکت اسپرمها به چهار گروه تقسیم میشود. دانستن معنای این حروف کمک میکند جواب آزمایش خودتان را بهتر بفهمید.
| کلاس | نوع حرکت | ارزش برای باروری |
|---|---|---|
| کلاس A | حرکت سریع و مستقیم رو به جلو | بیشترین ارزش؛ همین گروه است که به تخمک میرسد |
| کلاس B | حرکت رو به جلو ولی کند یا غیرمستقیم | ارزشمند؛ همراه با کلاس A تحرک پیشرونده را میسازد |
| کلاس C | حرکت درجا، لرزشی یا دورانی | عملاً به تخمک نمیرسد |
| کلاس D | بدون هیچ حرکتی | فاقد توان باروری طبیعی |
مجموع کلاس A و B همان چیزی است که به آن تحرک پیشرونده میگویند و باید حداقل ۳۰ درصد باشد. اگر برگه آزمایش شما این دو را جدا گزارش کرده، آنها را با هم جمع کنید.
حداقل تحرک اسپرم برای تلقیح داخل رحمی و میکرواینجکشن
وقتی درمان دارویی جواب نداد، انتخاب روش کمکباروری بیشتر از درصد تحرک، به «تعداد کل اسپرم متحرک» بستگی دارد. این عدد از ضرب حجم در غلظت و در درصد تحرک به دست میآید و مهمترین شاخص تصمیمگیری است.
در این روش اسپرم شسته و تغلیظ شده و مستقیماً وارد رحم میشود تا مسیر سخت عبور از دهانه رحم حذف شود.
در این روش یک اسپرم سالم با میکروسکوپ انتخاب و مستقیماً داخل تخمک تزریق میشود؛ یعنی اسپرم اصلاً نیازی به شنا کردن ندارد.
پیش از انتخاب هر روش کمکباروری، ارزش دارد یک دوره درمان کامل انجام شود. در بسیاری از موارد، درمان واریکوسل یا یک دوره سهماهه دارویی، وضعیت را آنقدر بهتر میکند که نیاز به روشهای پیشرفتهتر از بین برود.
روش های بهبود تحرک اسپرم برای بارداری
در حالی که بسیاری از عوامل تحرک پایین اسپرم ها نیازمند مداخله پزشکی هستند، سبک زندگی نیز می تواند نقش داشته باشد. موارد زیر می توانند تحرک اسپرم برای بارداری را افزایش دهند:
1. کاهش وزن:
چاقی یا اضافه وزن می توانند سبب کاهش تحرک اسپرم ها شوند. با رعایت رژیم غذایی و ورزش منظم می توان وزن مناسب خود را حفظ کرد.
2. مصرف مکمل های ویتامینی:
افراد باید تجویز آزمایش خون جهت بررسی کمبود ویتامین های بدن خود را از پزشک درخواست کنند. پزشک به افراد دارای کمبود ویتامین اضافه کردن مواد غذایی جدید به رژیم غذایی و مصرف مکمل ها را پیشنهاد خواهد داد.
۳. کنار گذاشتن دخانیات، الکل و مواد مخدر:
مصرف سیگار یکی از شناختهشدهترین عوامل کاهش تحرک اسپرم است و اثر آن با تعداد نخ مصرفی در روز و مدت زمان مصرف بیشتر میشود. دود سیگار با افزایش استرس اکسیداتیو در مایع منی به غشا و ساختار ژنتیکی اسپرم آسیب میزند و توان حرکت پیشرونده را کم میکند. الکل نیز با اثر بر تولید تستوسترون و عملکرد بیضه، هم تعداد و هم کیفیت اسپرم را تحت تأثیر قرار میدهد.
مصرف مواد مخدر و استروئیدهای آنابولیک هم میتواند اسپرمسازی را برای مدت طولانی مختل کند. خبر خوب اینکه این آسیب در بیشتر موارد برگشتپذیر است؛ چون هر دورهٔ کامل تولید اسپرم حدود سه ماه طول میکشد، معمولاً دو تا سه ماه پس از قطع مصرف، بهبود در آزمایش قابل مشاهده است.
۴. دور نگه داشتن بیضهها از گرما:
دمای بیضهها بهطور طبیعی چند درجه پایینتر از دمای بدن است و همین اختلاف دما برای تولید اسپرم سالم ضروری است. هر عاملی که این دما را بالا ببرد، تحرک اسپرم را کاهش میدهد. پوشیدن شورتهای تنگ و چسبان، استفادهٔ طولانی از سونا و جکوزی، گذاشتن لپتاپ روی پا برای ساعتها، رانندگی طولانیمدت و کار در محیطهای بسیار گرم از رایجترین این عوامل هستند.
استفاده از لباس زیر نخی و گشاد، فاصله دادن لپتاپ از بدن و پرهیز از حمام و سونای بسیار داغ میتواند در عرض چند ماه تفاوت محسوسی در نتیجهٔ آزمایش ایجاد کند.
۵. کاهش استرس و اصلاح الگوی خواب:
استرس مزمن با بالا نگه داشتن سطح کورتیزول، ترشح هورمونهای محرک بیضه را کاهش میدهد و در نتیجه هم تولید و هم تحرک اسپرم افت میکند. کمخوابی نیز اثر مشابهی دارد، چون بخش عمدهٔ ترشح تستوسترون در ساعات خواب شبانه اتفاق میافتد و شببیداری مکرر این چرخه را به هم میزند.
تلاش کنید شبها حدود هفت تا هشت ساعت خواب پیوسته داشته باشید و ساعت خواب و بیداریتان تا حد امکان ثابت بماند. ورزش منظم با شدت متوسط، مثل پیادهروی تند یا شنا، هم استرس را کم میکند و هم به بهبود کیفیت خواب کمک میکند. در مقابل، ورزشهای بسیار سنگین و طولانی میتوانند اثر معکوس داشته باشند.
۶. رعایت فاصلهٔ مناسب بین روابط جنسی:
بسیاری از زوجها تصور میکنند هرچه فاصلهٔ بین روابط بیشتر باشد، اسپرم بیشتری ذخیره میشود و شانس بارداری بالاتر میرود؛ اما در عمل چنین نیست. با گذشت زمان طولانی، اسپرمهای ذخیرهشده در مجاری، کهنه میشوند و تحرکشان کاهش مییابد.
از سوی دیگر، روابط بسیار مکرر و روزانه هم فرصت کافی برای بازسازی ذخیره باقی نمیگذارد. فاصلهٔ حدود دو تا سه روز معمولاً تعادل مناسبی بین تعداد و کیفیت اسپرم ایجاد میکند. در دوران تخمکگذاری همسر، همین الگو بهترین نتیجه را میدهد و نیازی به پرهیز طولانی پیش از آن نیست.
تجربه مراجعان دکتر قوامی با اسپرم کم تحرک
در بخش پرسش و پاسخ همین سایت، دهها مرد جواب آزمایش اسپرم خود را برای دکتر قوامی فرستادهاند و پاسخ گرفتهاند. چند نمونه واقعی که الگوی تکرارشونده در آنها دیده میشود:
هفت ماه اقدام ناموفق، همسر کاملاً سالم، سابقه عمل واریکوسل هفت سال قبل. تعداد اسپرم طبیعی بود ولی تحرک بسیار پایین. توصیه دکتر: ادامه دوره دارویی و بررسی مجدد.
یک سال اقدام و یک سقط. توصیه دکتر: انجام سونوگرافی رنگی داپلر از بیضهها؛ در صورت تشخیص واریکوسل، عمل جراحی. پاسخ صریح دکتر این بود که با انجام این اقدامات شانس بچهدار شدن وجود دارد.
پزشک قبلی گفته بود امکان باروری وجود ندارد. دکتر قوامی پس از بررسی آزمایش، دوره درمانی سهماهه تجویز کرد و در پاسخ به سوال بیمار که آیا مشکل حل میشود، پاسخ داد بله.
الگوی مشترک در این موارد روشن است: در بیشتر مردانی که تحرک اسپرم پایینی دارند، اولین قدم بررسی واریکوسل با سونوگرافی داپلر و سپس یک دوره درمان سهماهه است — نه رفتن مستقیم به سراغ روشهای کمکباروری.
اگر شما هم جواب آزمایش اسپرم دارید و میخواهید تفسیر شود، میتوانید آن را در بخش پرسش از دکتر ارسال کنید.
سوالات متداول
۱. کمتحرکی اسپرم علامت ظاهری دارد؟
معمولاً نه. بیشتر مردانی که تحرک اسپرمشان پایین است هیچ نشانهای حس نمیکنند؛ نه در میل جنسی، نه در ظاهر یا حجم مایع منی، نه در نعوظ. تنها راه تشخیص، آزمایش منی است. تنها استثنا زمانی است که علت زمینهای علامتدار باشد، مثل واریکوسل که ممکن است با سنگینی یا درد مبهم بیضه همراه شود.
۲. سن مرد چقدر روی تحرک اسپرم اثر میگذارد؟
برخلاف زنان، مردان سن قطع باروری ندارند، اما کیفیت اسپرم از حدود ۴۰ سالگی به بعد بهتدریج افت میکند و تحرک، حساسترین پارامتر به افزایش سن است. این افت آهسته است و بهمعنای ناباروری نیست؛ فقط زمان لازم برای بارداری را طولانیتر میکند.
۳. گرما واقعاً به تحرک اسپرم آسیب میزند؟
بله. بیضهها برای تولید اسپرم سالم به دمایی حدود دو تا سه درجه پایینتر از دمای بدن نیاز دارند. سونا و جکوزی و حمام آب خیلی داغ، نشستنهای طولانی بدون تحرک، و گذاشتن لپتاپ روی پا برای ساعتهای متوالی میتوانند این دما را بالا ببرند. خبر خوب این است که اثر گرما موقتی است و با کنار گذاشتن آن، معمولاً ظرف دو تا سه ماه پارامترها بهبود پیدا میکنند.
۴. چرا جواب دو آزمایش اسپرم من با هم فرق دارد؟
این کاملاً طبیعی است. تب، بیماری در هفتههای اخیر، مدت پرهیز جنسی قبل از نمونهگیری، خواب و استرس، و حتی نحوه نگهداری و انتقال نمونه، همگی روی نتیجه اثر میگذارند. به همین دلیل هیچوقت با یک آزمایش تصمیم گرفته نمیشود. اگر در یک ماه گذشته تب یا بیماری داشتهاید، بهتر است آزمایش را با فاصله تکرار کنید.
۵. کدام مکملها واقعاً به تحرک اسپرم کمک میکنند؟
مکملهایی که بیشترین شواهد را دارند شامل روی، سلنیوم، کوآنزیم کیو ۱۰، الکارنیتین، اسید فولیک و ویتامینهای ث و ای هستند. اینها معجزه نمیکنند، اما در مردانی که کمبود دارند یا استرس اکسیداتیو بالاست، میتوانند تحرک را بهبود دهند. مصرف خودسرانه توصیه نمیشود؛ دوز و ترکیب باید بر اساس جواب آزمایش و نظر پزشک تعیین شود.
۶. داروهایی که مصرف میکنم میتوانند تحرک اسپرم را کم کنند؟
بله، بعضی داروها میتوانند. مهمترین و شایعترین مورد، آمپول یا مکمل تستوسترون برای بدنسازی است که برخلاف تصور رایج، تولید اسپرم را بهشدت سرکوب میکند و گاهی آن را به صفر میرساند. برخی داروهای ریزش مو، بعضی داروهای اعصاب و روان، و داروهای شیمیدرمانی هم میتوانند اثرگذار باشند. فهرست کامل داروهای مصرفیتان را حتماً به پزشک بگویید و هیچ دارویی را خودسرانه قطع نکنید.
۷. استرس و کمخوابی هم روی تحرک اسپرم اثر دارد؟
بله، اما نه به اندازهای که تنها علت ناباروری باشد. استرس مزمن و خواب کمتر از شش ساعت با کاهش کیفیت اسپرم ارتباط دارد. نکتهای که در عمل زیاد دیده میشود این است که خودِ اضطراب ناشی از اقدام ناموفق برای بارداری، یک چرخه معیوب میسازد. تنظیم خواب و کاهش استرس، بخش کمهزینه اما مؤثر درمان است.
۸. کمتحرکی اسپرم ارثی است و به پسرم منتقل میشود؟
در بیشتر موارد علت کمتحرکی اکتسابی است (واریکوسل، عفونت، گرما، سبک زندگی) و ارثی نیست. اما در مواردی که علت ژنتیکی باشد، امکان انتقال مشکل باروری به فرزند پسر وجود دارد، بهویژه وقتی بارداری با میکرواینجکشن انجام شود. در موارد کمتحرکی شدید یا تعداد بسیار پایین اسپرم، پزشک معمولاً قبل از کمکباروری آزمایش ژنتیک درخواست میکند.
۹. اگر درمان جواب داد، بعد از قطع دارو دوباره افت میکند؟
بستگی به علت دارد. اگر مشکل ساختاری مثل واریکوسل اصلاح شده باشد، بهبود معمولاً پایدار است. اما اگر بهبود حاصل مکمل و اصلاح سبک زندگی باشد و فرد به عادت قبلی (سیگار، اضافه وزن، گرمای زیاد) برگردد، افت دوباره کاملاً محتمل است.
10. اسپرم تا چند روز قدرت باروری دارد؟
طبق تحقیقات به عمل آمده، اسپرم تا ۵ روز می تواند در بدن زن زنده بماند و قدرت باروری خود را حفظ نماید. این زمان به کیفیت اسپرم و محیط واژن و رحم بستگی دارد.
صالح
شنبه ۹ دی ۲( 2 سال پیش)
تعداد بازدید: 272
مشاهده پرسش
