سنگ های سیستم دستگاه ادراری یا همان سنگ کلیه زمانی تشکیل می شوند که حجم ادرار کم شود و مواد تشکیل دهنده سنگ در ادرار افزایش یابد. کاهش مایعات بدن شانس ابتلا به سنگ ها را افزایش می دهد. سنگ کلیه اگر زود درمان شود، ضایعه ای به کلیه نمی رساند.
عکس آناتومی کلیه
هر کلیه تقریبا به اندازه یک مشت بسته است و در قسمت پشتی بدن، بالاتر از کمر قرار دارد. به همین دلیل درد سنگ کلیه معمولا از پهلو و پشت شروع میشود و نه از جلوی شکم.
انواع سنگ کلیه بر اساس رنگ و شکل
سنگی که دفع میکنید یا در ظرف آزمایش میبینید، از روی رنگ و سطحش تا حد خوبی جنسش قابل حدس زدن است. این حدس قطعی نیست و فقط آنالیز آزمایشگاهی سنگ جواب دقیق میدهد، ولی برای شناخت اولیه کمک میکند.
| نوع سنگ | رنگ و ظاهر | سطح و شکل | زمینه ایجاد |
|---|---|---|---|
| کلسیم اکسالاتی | قهوه ای تیره تا سیاه | بسیار سخت، سطح ناصاف و اغلب خاردار | شایع ترین نوع سنگ کلیه |
| کلسیم فسفاتی | سفید یا زرد کمرنگ | گاهی صاف، گاهی زبر | ادرار قلیایی |
| اسید اوریکی | زرد تا نارنجی مایل به قرمز | نرمتر از سنگ کلسیمی، معمولا صاف | ادرار اسیدی، مصرف زیاد گوشت قرمز و امعا و احشا |
| استرووویت | سفید مایل به نخودی | شاخ گوزنی، بزرگ و پرشاخه، سریع رشد میکند | به دنبال عفونت ادراری مکرر |
| سیستینی | زرد کمرنگ تا صورتی، براق | صاف و مومی | اختلال ارثی، نادر |
-سنگ خاردار یا شاخ گوزنی چیست؟
وقتی سنگ به جای شکل گرد، لبه های تیز و برجستگی های پرشاخه پیدا میکند به آن سنگ خاردار میگویند. دو حالت شایع دارد: سنگ کلسیم اکسالاتی که سطح تیز و ناصاف دارد، و سنگ استرووویت که میتواند کل لگنچه کلیه را پر کند و شکلی شبیه شاخ گوزن بگیرد.
سنگ خاردار به دلیل لبه های تیزش هنگام حرکت در حالب بافت را زخمی میکند و یکی از دلایل شایع خون در ادرار همراه با درد شدید است. سنگ شاخ گوزنی هم چون معمولا از عفونت مزمن ساخته شده، تا وقتی برداشته نشود عفونت ادراری تکرار میشود.
موسسه ملی دیابت و بیماری های گوارشی و کلیوی آمریکا چهار نوع اصلی سنگ کلیه را کلسیمی، اسید اوریکی، استرووویت و سیستینی معرفی میکند و توضیح میدهد که سنگ استرووویت معمولا بعد از یک عفونت ادراری شکل میگیرد و میتواند به سرعت بزرگ شود.
به نقل از: NIDDK
عکس از انواع سنگ کلیه
در این قسمت تصویر انواع سنگ کلیه را مشاهده خواهید کرد:
سنگهای اسید اوریکی:
سنگهای کلسیمی:
سنگ استروویت:
سنگ سیستئین:
اندازه سنگ کلیه چقدر مهم است؟ (جدول میلیمتر)
وقتی جواب سونوگرافی یا سی تی اسکن را میگیرید، عددی به میلیمتر جلوی کلمه سنگ نوشته شده است. همین عدد بیشترین نقش را در تصمیم گیری دارد: سنگ کوچک معمولا خودش دفع میشود و سنگ بزرگ معمولا نیاز به مداخله دارد.
| اندازه سنگ | احتمال دفع خودبخودی | رویکرد معمول | مدت انتظار منطقی |
|---|---|---|---|
| کمتر از ۵ میلیمتر | حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد | مایعات فراوان، مسکن، گاهی داروی شل کننده حالب | تا حدود ۴ هفته |
| ۵ تا ۱۰ میلیمتر | حدود ۲۵ تا ۵۰ درصد | منطقه تصمیم گیری؛ معمولا یک دوره دارویی و بعد بازبینی با پزشک | حداکثر ۴ تا ۶ هفته |
| بیشتر از ۱۰ میلیمتر | کم | معمولا نیاز به مداخله دارد | انتظار طولانی توصیه نمیشود |
| بیشتر از ۲۰ میلیمتر یا شاخ گوزنی | بسیار کم | مداخله جراحی | انتظار توصیه نمیشود |
اندازه تنها عامل نیست. محل سنگ هم به همان اندازه مهم است: سنگی که به مثانه نزدیکتر شده، در هر اندازه ای شانس دفع بیشتری دارد تا سنگی که هنوز بالای حالب و نزدیک کلیه است. به همین دلیل دو نفر با سنگ ۷ میلیمتری میتوانند دو تصمیم درمانی کاملا متفاوت بگیرند.
در مروری بر منابع علمی که در پایگاه مقالات پزشکی آمریکا منتشر شده، آمده است که راهنماهای بالینی انجمن های اورولوژی انتظار دارند حدود ۹۵ درصد سنگ های ۴ تا ۵ میلیمتری حالب ظرف حدود ۴۰ روز خودبخود دفع شوند، و بیشتر آنها در همان چهار هفته اول خارج میشوند.
به نقل از: PubMed Central
عکس سنگ کلیه ۲۵ میلیمتری
عکس سنگ کلیه ۴ میلیمتری
چه زمانی انتظار کشیدن دیگر درست نیست؟
مهمترین نکته ای که بیماران نمیدانند این است که قطع شدن درد لزوما به معنی دفع شدن سنگ نیست. سنگی که حالب را کامل بسته باشد، بعد از مدتی درد را قطع میکند ولی فشار پشت آن به کلیه ادامه دارد و میتواند به تدریج به بافت کلیه آسیب دائمی بزند. اگر سنگی دارید که چند هفته است دفع نشده، حتی بدون درد باید وضعیت کلیه بررسی شود.
اگر سنگ در حالب گیر کرده و دفع نمیشود، مقاله درمان سنگ گیر کرده در حالب و برای بررسی تورم کلیه هیدرونفروز کلیه را بخوانید. اگر هم دارودرمانی برایتان شروع شده، در داروی کمک به دفع سنگ کلیه توضیح داده شده که این داروها تا چه اندازه سنگ کاربرد دارند.
اگر همراه با درد سنگ کلیه تب و لرز دارید، ادرارتان کم شده یا قطع شده، یا درد با مسکن کنترل نمیشود، این وضعیت اورژانسی است و نباید منتظر نوبت بمانید. عفونت پشت یک سنگ انسدادی میتواند ظرف چند ساعت خطرناک شود.
اندازه سنگتان بین ۵ تا ۱۰ میلیمتر است و نمیدانید صبر کنید یا اقدام؟ این تصمیم با یک سونوگرافی و معاینه مشخص میشود.
سنگ کلیه در سونوگرافی و سی تی اسکن چه شکلی است؟
خیلی از بیماران جواب تصویربرداری را قبل از ویزیت میگیرند و میخواهند بدانند در آن عکس دنبال چه بگردند. هر روش تصویربرداری سنگ را به شکل متفاوتی نشان میدهد.
| روش تصویربرداری | سنگ چطور دیده میشود | نکته مهم |
|---|---|---|
| سونوگرافی | یک نقطه سفید و بسیار پرنور با یک سایه سیاه کشیده پشت آن | بدون اشعه، برای خانم های باردار و کودکان بی خطر |
| سی تی اسکن بدون تزریق | نقطه سفید کاملا مشخص، با اندازه و محل دقیق | دقیق ترین روش، حتی سنگ های خیلی ریز را نشان میدهد |
| عکس ساده شکم | فقط سنگ های کلسیمی به شکل لکه سفید دیده میشوند | سنگ اسید اوریکی در این عکس اصلا دیده نمیشود |
همان سایه سیاه پشت نقطه سفید در سونوگرافی، مهمترین نشانه ای است که سنگ را از یک رسوب ساده یا کیست جدا میکند.
نکته ای که باعث سردرگمی میشود این است که سنگ اسید اوریکی در عکس ساده شکم دیده نمیشود. پس اگر عکس شکم شما طبیعی گزارش شده ولی درد و علائم ادامه دارد، به معنی نبود سنگ نیست و باید روش دقیق تری انجام شود.
-مشخصات سنگ کلیه در عکس رادیوگرافی
با گرفتن عکس ساده شکم، سنگ یا درد کلیه، میزراه، مثانه و گاهی در مجرای ادرار دیده می شود. بر حسب مواد تشکیل دهنده سنگ، ممکن است سنگ در عکس به خوبی یا اصلا دیده نشود.
سنگ هایی که در عکس ها دیده می شوند:
- سنگ های اوگزالات کلسیم دهیدرات
- کلسیم فسفات
- کلسیم اوگزالات منو هیدرات
سنگ هایی که بطور ضعیف در عکس دیده می شوند:
- مگنزیم- آمونیوم- فسفات
- آپتات
- سیستین
سنگ هایی که در عکس دیده نمی شوند:
- سنگ های اسید اوریک
- اورات آمونیوم
- گزانتین
- سنگ های ایجاد شده بعلت بعضی داروها
شن کلیه و رسوب ادراری چه فرقی با سنگ دارند؟
شن کلیه همان سنگ است، فقط خیلی کوچکتر. به ذرات ریزتر از حدود دو میلیمتر شن گفته میشود که معمولا بدون درد شدید و گاهی بدون اینکه متوجه شوید از ادرار خارج میشوند.
شن کلیه
- ذرات جامد و قابل دیدن با چشم
- معمولا در ته ظرف ادرار جمع میشوند
- رنگ قهوه ای، نارنجی یا مایل به قرمز
- گاهی همراه با سوزش خفیف هنگام دفع
رسوب ادراری
- کریستال هایی که هنوز به هم نچسبیده اند
- در آزمایش ادرار گزارش میشوند، نه با چشم
- ادرار را کدر یا شیری رنگ میکنند
- مرحله پیش از تشکیل سنگ
دیدن مکرر شن در ادرار را نباید بی اهمیت دانست. این یعنی کلیه شما در حال حاضر در حال ساختن سنگ است و اگر علتش پیدا و اصلاح نشود، دیر یا زود سنگ بزرگتری هم شکل میگیرد. آنالیز همان شنی که دفع کرده اید، ارزان ترین راه برای فهمیدن جنس سنگ و جلوگیری از تکرار آن است.
ادرارتان را چند روز از یک صافی چای یا فیلتر قهوه رد کنید و هر ذره جامدی که گیر افتاد در یک ظرف تمیز نگه دارید و به همراه خودتان به مطب بیاورید. آنالیز همین ذرات، برنامه پیشگیری شما را مشخص میکند.
چه کسانی در معرض و شانس ابتلا به سنگ کلیه هستند؟
وضعیت شانس و ریسک تشکیل سنگ کلیه موضوع مهمی است، چون احتمال عود و رشد سنگ وجود دارد و درمان داروئی لازم الاجرا می باشد. 50 درصد افراد مستعد سنگ سازی یک بار در طول عمر خود مبتلا به عود سنگ می شوند. بیماری عود سنگسیستم ادراری(سنگ کلیه)در بیش از 10 درصد بیماران مشاهده می شود. بچه ها و افراد جوانی که دچار سنگ سیستم ادراری می شوند، درمعرض شانس ابتلا به عود سنگ می باشند. سنگ هایی که در زمینه عفونت مثل سنگ های اسید اوریکی و سنگ های ارثی بوجود می آیند؛ شانس عود در آنها بالا می باشد.
تجزیه سنگ برای بار دوم در موارد ذیل انجام می شود:
- عود سنگ در حالیکه بیمار تحت درمان برای پیشگیری می باشد
- عود سریع و زودرس بعد از درمان و از بین بردن سنگ سیستم دستگاه ادراری
- عود سنگ سیستم ادراری بعد از یک مدت طولانی
تشخیص سنگ کلیه
بیمارانی که مبتلا به سنگ های ادراری هستند، ممکن است به علت درد پهلو (کولیک کلیوی)، تهوع، استفراع و گاهی اوقات تب مراجعه کنند و ممکن است بدون هیچگونه علامتی باشند. برای تشخیص بیماری، بررسی استاندارد و قابل قبول، گرفتن شرح حال و امتحان بالینی بیمار الزامی باشد. تشخیص کلینیکی به گرفتن عکس امکان پذیر می باشد. چنانچه سونوگرافی در دسترس باشد، باید به عنوان اولین قدم تشخیصی مورد استفاده قرار گیرد. اگر درد تسکین یابد، ارزیابی های تصویری نباید به تاخیر افتد.
سونوگرافی در حدود 85 تا 100 درصد دقیق می باشد. عکس ساده 70 تا80 درصد اختصاصی می باشد. سی تی اسکن بدون تزریق برای تشخیص وجود سنگ استاندارد بوده و جایگزین عکس رنگی تزریقی شده است.
اگر سی تی اسکن بدون تزریق ، سنگ نشان نداد، باید به فکر علت دیگری برای درد بیمار شد و علت آن بررسی شود. سی تی اسکن در مقایسه با عکس رنگی 100 درصد دقیق تر می باشد. سی تی اسکن با ماده حاجب سنگ های بزرگتر از 3 میلی لیتر را 100 درصد تشخیص می دهد.
درمان درد پهلو در بیماران مبتلا به سنگ ادراری
تسکین درد، اولین قدم درمانی در بیماران مبتلا به درد پهلو می باشد. داروهای ضد درد و التهاب(NSAIDS) در بیماران با درد پهلو موثر می باشد. این دسته داروها دارای اثر ضد درد بهتری نسبت به مواد مخدر می باشند، در کوتاه مدت بیماری که این داروها را استفاده می کند، نیازی به استفاده از داروی دیگری نخواهد داشت. برای سنگ هایی که در میزراه (حالب) هستند و انتظار می رود که خود به خود دفع شوند، شیاف یا قرص NSAID مثل (دیکلوفناک) ممکن است التهاب را کاهش داده و مانع از عود شود.
سوالات متداول
سنگ کلیه چه رنگی است؟
رنگ سنگ به جنس آن بستگی دارد. سنگ کلسیم اکسالاتی که شایع ترین نوع است قهوه ای تیره تا سیاه دیده میشود، سنگ اسید اوریکی زرد تا نارنجی مایل به قرمز است، سنگ کلسیم فسفاتی سفید یا زرد کمرنگ و سنگ استرووویت سفید مایل به نخودی. رنگ فقط یک حدس اولیه میدهد و تشخیص قطعی با آنالیز آزمایشگاهی سنگ است.
سنگ چند میلیمتری خودش دفع میشود؟
سنگ های کمتر از ۵ میلیمتر در حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد موارد خودبخود دفع میشوند و معمولا با مایعات فراوان و مسکن مدیریت میشوند. سنگ ۵ تا ۱۰ میلیمتر منطقه تصمیم گیری است و حدود ۲۵ تا ۵۰ درصد شانس دفع دارد. سنگ بالای ۱۰ میلیمتر به ندرت خودش دفع میشود و معمولا نیاز به مداخله دارد. محل سنگ هم مهم است؛ سنگ نزدیک مثانه راحت تر خارج میشود.
سنگ کلیه خاردار یعنی چه؟
به سنگی گفته میشود که به جای شکل گرد، لبه های تیز و برجستگی های پرشاخه دارد. دو حالت شایع دارد: سنگ کلسیم اکسالاتی با سطح تیز و ناصاف، و سنگ استرووویت که میتواند کل لگنچه کلیه را پر کند و شکل شاخ گوزن بگیرد. این سنگ ها هنگام حرکت بافت را زخمی میکنند و از دلایل شایع خون در ادرار همراه با درد شدید هستند.
چرا سنگ کلیه من در عکس شکم دیده نشد؟
عکس ساده شکم فقط سنگ های کلسیمی را نشان میدهد. سنگ اسید اوریکی در این عکس اصلا دیده نمیشود. بنابراین طبیعی گزارش شدن عکس شکم به معنی نبود سنگ نیست و اگر علائم ادامه دارد باید سونوگرافی یا سی تی اسکن بدون تزریق انجام شود.
درد سنگ کلیه قطع شده، یعنی دفع شده؟
لزوما نه. سنگی که حالب را کامل بسته باشد میتواند بعد از مدتی درد را قطع کند در حالیکه انسداد و فشار پشت آن به کلیه ادامه دارد. اگر خود سنگ را در ادرار ندیده اید و چند هفته گذشته، حتی بدون درد باید با سونوگرافی وضعیت کلیه بررسی شود.
محمد
پنجشنبه ۲۱ تیر ۹۷( 8 سال پیش)
تعداد بازدید: 394
مشاهده پرسش
