واریکوسل (واریس بیضه) یکی از شایعترین علل قابل درمان ناباروری مردانه است که حدود ۱۵ درصد از مردان بالغ را درگیر میکند. این میزان در مردان مبتلا به ناباروری اولیه به ۳۵ تا ۴۰ درصد و در ناباروری ثانویه به ۷۰ درصد افزایش مییابد. اگرچه درمان قطعی واریکوسل به روشهای جراحی (بهویژه میکروسرجری) یا آمبولیزاسیون انجام میپذیرد، درمان دارویی نقش مهمی در کنترل علائم، بهبود پارامترهای اسپرم و افزایش شانس باروری ایفا میکند.
نکته کلیدی: هیچ دارویی قادر به درمان قطعی واریکوسل نیست. وریدهای گشاد شده با دارو به حالت اول باز نمیگردند. داروها صرفاً برای کنترل علائم، کاهش درد و بهبود پارامترهای اسپرم بهکار میروند.
آیا درمان واریکوسل با دارو امکان دارد؟
در حال حاضر، هیچ داروی خوراکی یا تزریقی که بتواند واریکوسل را “درمان” کند، یعنی وریدهای گشاد شده را به حالت طبیعی بازگرداند یا آن را به طور کامل از بین ببرد، وجود ندارد. واریکوسل یک مشکل ساختاری و آناتومیک است. این عارضه به دلیل نقص در عملکرد دریچههای داخل وریدها ایجاد میشود که منجر به بازگشت و تجمع خون میگردد.
داروها نمیتوانند این نقص فیزیکی را ترمیم کنند و تنها برای درمان درد بیضه می توانند موثر باشند. بنابراین، اگر به دنبال یک راه حل دارویی برای ریشهکن کردن واریکوسل هستید، باید بدانید که علم پزشکی هنوز به چنین راه حلی دست نیافته است. اما این به معنای آن نیست که داروها هیچ نقشی در مدیریت این بیماری ندارند. در واقع، داروها میتوانند برای کنترل علائم و کاهش برخی از عوارض جانبی واریکوسل بسیار مفید باشند. اگرچه درمان واریکوسل به صورت قطعی با دارو ممکن نیست، اما پزشکان ممکن است برای دو هدف اصلی از داروها استفاده کنند:
- کاهش درد و ناراحتی
- تلاش برای بهبود پارامترهای باروری
درمان واریکوسل با قرص کلومیفن
استفاده از قرص کلومیفن (Clomiphene Citrate) در بیماران مبتلا به واریکوسل، یک درمان مستقیم برای خودِ واریکوسل (یعنی اصلاح رگهای واریسی) نیست، بلکه برای جبران عوارض آن بر باروری تجویز میشود.
در واقع، واریکوسل میتواند باعث کاهش تستوسترون و اختلال در تولید اسپرم شود و کلومیفن اینجا نقش «کمککننده» را بازی میکند.
کلومیفن یک داروی هورمونی است که مغز (غده هیپوفیز) را تحریک میکند تا هورمونهای LH و FSH بیشتری ترشح کند.
LH: باعث تولید بیشتر تستوسترون در بیضهها میشود.
FSH: به طور مستقیم تولید اسپرم را تحریک میکند.
«کلومیفن سیترات که اثربخشی آن در بهبود باروری مردان مبتلا به الیگواسپرمی ایدیوپاتیک به اثبات رسیده است، به همین ترتیب در مردان مبتلا به واریکوسل نیز مورد آزمایش قرار گرفت. شمارش اسپرم ۷۱ درصد از بیماران به محدوده طبیعی پایین ارتقا یافت و ۳۶ درصد به بارداری طبیعی دست یافتند. درمان دارویی با کلومیفن سیترات میتواند به عنوان یک مکمل درمانی مؤثر در کنار واریکوسلکتومی مورد استفاده قرار گیرد.» منبع: pubmed
- کلومیفن سیترات واریکوسل را درمان نمیکند؛ بلکه صرفاً فرآیند اسپرمسازی را از طریق تحریک هورمونی بهبود میبخشد.
- کلومیفن بیشتر به عنوان مکمل درمان جراحی یا برای بیمارانی که شرایط یا تمایل به انجام جراحی را ندارند، توصیه میشود.
قرص پنتافیل 400 برای واریکوسل
قرص پنتافیل ۴۰۰ (که نام تجاری داروی پنتوکسیفیلین است) در کنار جراحی یا سایر درمانهای دارویی، یکی از گزینههای کمکی پرطرفدار برای بهبود وضعیت بیماران مبتلا به واریکوسل است. باید توجه داشت که این دارو نیز مانند کلومیفن، خودِ رگهای واریسی را از بین نمیبرد، بلکه بر روی کیفیت خونرسانی و سلامت اسپرمها تمرکز دارد.
معمولاً متخصصان اورولوژی در موارد زیر این دارو را نسخه میکنند:
۱-واریکوسلهای خفیف (گرید ۱): وقتی جراحی ضروری نیست اما کیفیت اسپرم در آزمایش پایین است.
۲-درمان تکمیلی پس از جراحی: برای اینکه سرعت ریکاوری بیضه و تولید اسپرمهای سالم افزایش یابد.
۳-قبل از روشهای کمکباروری (مثل IVF یا IUI): برای استخراج اسپرمهایی با کیفیت و تحرک بهتر
دیوسمین و هسپریدین
دیوسمین و هسپریدین فلاوونوییدهایی طبیعی هستند که به صورت ترکیب MPFF (دیوسمین ۴۵۰ میلیگرم + هسپریدین ۵۰ میلیگرم) تحت نام تجاری دافلون (Daflon 500) عرضه میشوند. این داروها با تقویت تون وریدی، کاهش نفوذپذیری مویرگها و بهبود بازگشت وریدی عمل میکنند.
دوز توصیهشده: ۵۰۰ میلیگرم دو بار در روز (MPFF) به مدت ۳ ماه
«درمان دارویی با تاموکسیفن، زینک خوراکی و دیوسمین-هسپریدین به مدت ۳ ماه اثر مثبت معناداری بر غلظت، تحرک و مورفولوژی اسپرم داشت، اما تأثیری بر کاهش قطر وریدهای واریکوسل نداشت.»
دارو برای کنترل درد واریکوسل
یکی از علائم شایع واریکوسل، به خصوص پس از ایستادن طولانی مدت یا فعالیت بدنی، احساس درد مبهم، سنگینی یا کشیدگی در کیسه بیضه است. برای کنترل این درد، پزشک ممکن است داروهای زیر را توصیه کند:
-ایبوپروفن (Ibuprofen): ۴۰۰ تا ۶۰۰ میلیگرم هر ۶ تا ۸ ساعت در صورت نیاز. این دارو هم اثر ضد درد و هم اثر ضد التهابی دارد و برای درد مزمن واریکوسل بسیار مناسب است.
-ناپروکسن (Naproxen): ۲۵۰ تا ۵۰۰ میلیگرم هر ۱۲ ساعت. به دلیل نیمهعمر طولانیتر، برای دردهای مداوم مناسبتر است.
-استامینوفن (Acetaminophen): ۵۰۰ تا ۱۰۰۰ میلیگرم هر ۴ تا ۶ ساعت. این دارو اثر ضد التهابی ندارد اما برای بیمارانی که مشکلات گوارشی دارند گزینه ایمنتری است.
نکات مهم در مورد مصرف داروهای مسکن:
- این داروها باید به صورت موقت و طبق دستور پزشک مصرف شوند.
- مصرف طولانی مدت آنها میتواند عوارض جانبی به همراه داشته باشد.
- اگر درد شما با این داروها کنترل نمیشود یا به طور مداوم ادامه دارد، این خود یک نشانه است که ممکن است به یک درمان واریکوسل قطعیتر (مانند جراحی) نیاز داشته باشید.
داروهای بهبود باروری در واریکوسل
واریکوسل میتواند با افزایش دمای بیضهها و ایجاد استرس اکسیداتیو، بر کیفیت و کمیت اسپرم تأثیر منفی بگذارد. استرس اکسیداتیو وضعیتی است که در آن تعادل بین رادیکالهای آزاد (مولکولهای آسیبرسان) و آنتیاکسیدانها در بدن به هم میخورد.
برخی تحقیقات نشان دادهاند که مصرف برخی داروها و مکملهای آنتیاکسیدان، ممکن است به کاهش استرس اکسیداتیو و بهبود پارامترهای اسپرم در مردان مبتلا به واریکوسل و ناباروری کمک کند. این داروها واریکوسل را درمان نمیکنند، بلکه تلاش میکنند با عوارض آن بر باروری مقابله کنند.
۲-۱. کوآنزیم Q10 (CoQ10) — بالاترین سطح شواهد
کوآنزیم Q10 یک کوفاکتور ضروری در زنجیره انتقال الکترون میتوکندری است که هم در تولید انرژی (ATP) برای حرکت اسپرم نقش دارد و هم به عنوان یک آنتیاکسیدان قوی محلول در چربی عمل میکند.
دوز توصیهشده: ۲۰۰ تا ۴۰۰ میلیگرم روزانه به مدت حداقل ۳ ماه
شواهد بالینی: در یک متاآنالیز شبکهای، CoQ10 رتبه اول اثربخشی را در افزایش غلظت اسپرم در میان تمام آنتیاکسیدانها کسب کرد (SUCRA: 79.4%). همچنین اثر معناداری بر بهبود تحرک اسپرم نشان داد.
«کوآنزیم Q10 به تنهایی یا به صورت ترکیبی، استرس اکسیداتیو بیضه و قطعهقطعه شدن DNA اسپرم را کاهش داده و پارامترهای اسپرم را بهبود میبخشد و با نرخ بارداری بالاتر مرتبط است.»
۲-۲. ال-کارنیتین (L-Carnitine)
ال-کارنیتین نقش حیاتی در انتقال اسیدهای چرب به داخل میتوکندری برای تولید انرژی دارد. در متاآنالیز شبکهای، کارنیتین بالاترین رتبه اثربخشی را در بهبود تحرک اسپرم کسب کرد (SUCRA: 88.7%).
دوز توصیهشده: ۲ تا ۳ گرم روزانه (ترکیبی از ال-کارنیتین و استیل ال-کارنیتین) به مدت ۳ تا ۶ ماه
«کارنیتین و CoQ10 اثرات معناداری در بهبود تحرک اسپرم نسبت به دارونما نشان دادند. کارنیتین بالاترین رتبه اثربخشی را در میان تمام آنتیاکسیدانها کسب کرد.»
۲-۳. ویتامین C و E
ویتامین C (اسید آسکوربیک) یک آنتیاکسیدان محلول در آب است که رادیکالهای آزاد را در مایع منی خنثی میکند. ویتامین E (آلفا-توکوفرول) آنتیاکسیدان محلول در چربی است که از غشای سلولی اسپرم در برابر پراکسیداسیون لیپیدی محافظت میکند. ترکیب این دو ویتامین اثر همافزایی (سینرژیستیک) دارد.
دوز: ویتامین C: ۵۰۰ تا ۱۰۰۰ میلیگرم روزانه | ویتامین E: ۴۰۰ واحد بینالمللی روزانه
۲-۴. زینک (روی) و سلنیوم
زینک نقش کلیدی در سنتز DNA، تقسیم سلولی و متابولیسم تستوسترون دارد. سلنیوم به عنوان کوفاکتور آنزیم گلوتاتیون پراکسیداز (GPx) عمل میکند که یکی از مهمترین آنزیمهای آنتیاکسیدانی در مایع منی است.
دوز: زینک: ۲۰ تا ۳۰ میلیگرم روزانه | سلنیوم: ۲۰۰ میکروگرم روزانه
نکته بسیار مهم: شواهد علمی در مورد اثربخشی قطعی این مکملها در درمان ناباروری ناشی از واریکوسل هنوز کامل نیست و نتایج مطالعات متفاوت است. هرگز این مکملها را بدون مشورت با پزشک متخصص اورولوژی یا ناباروری مصرف نکنید. پزشک میتواند بر اساس نتایج آزمایش اسپرم و شرایط شما، بهترین رویکرد را توصیه کند.
داروها بر اساس گرید واریکوسل
-واریکوسل خفیف یا گرید ۱
در واریکوسل گرید ۱ که فقط با مانور والسالوا قابل لمس است، درمان دارویی بیشترین جایگاه را دارد. در این گرید، اغلب جراحی اندیکاسیون ندارد مگر در صورت ناباروری اثباتشده
داروهای پیشنهادی: CoQ10 (۲۰۰-۴۰۰ mg) + ال-کارنیتین + ویتامین C و E + زینک + سلنیوم
تأثیر مورد انتظار: بهبود قابل توجه پارامترهای اسپرم طی ۳ تا ۶ ماه، کاهش استرس اکسیداتیو و قطعهقطعه شدن DNA اسپرم
-واریکوسل گرید ۲
در گرید ۲ که واریکوسل بدون مانور والسالوا قابل لمس است، درمان دارویی میتواند به عنوان مکمل جراحی یا در صورت عدم تمایل بیمار به جراحی استفاده شود.
داروهای پیشنهادی: کلومیفن سیترات (۲۵ mg/روز) + CoQ10 + ال-کارنیتین + دیوسمین/هسپریدین
تأثیر مورد انتظار: بهبود نسبی پارامترهای اسپرم، اما در صورت ناباروری، جراحی به شدت توصیه میشود
در گرید ۳ و واریکوسل گرید ۴ که واریکوسل با چشم قابل مشاهده است، درمان دارویی به تنهایی کافی نیست. جراحی (بهویژه میکروسرجری) یا آمبولیزاسیون اندیکاسیون اصلی درمان است. داروها در این گرید صرفاً به عنوان مکمل قبل یا بعد از جراحی استفاده میشوند.
داروهای پیشنهادی (مکمل جراحی): CoQ10 + ال-کارنیتین + ویتامین C و E + NSAIDs (برای درد)
تأثیر مورد انتظار: داروها به تنهایی اثر قابل توجهی ندارند. باید حتماً با جراحی ترکیب شوند
گرید | درمان اصلی | داروهای پیشنهادی | نقش دارو |
گرید ۱ | پایش + دارویی | CoQ10 + کارنیتین + ویتامینها | درمان اصلی |
گرید ۲ | جراحی + دارویی | کلومیفن + CoQ10 + دیوسمین | مکمل جراحی |
گرید ۳ | جراحی (الزامی) | CoQ10 + کارنیتین + NSAIDs | فقط مکمل قبل/بعد عمل |
درمان قطعی واریکوسل چیست؟
بر اساس گایدلاینهای انجمن اورولوژی آمریکا (AUA)، انجمن طب باروری آمریکا (ASRM) و انجمن اورولوژی اروپا (EAU)، واریکوسلکتومی میکروسرجیکال استاندارد طلایی درمان واریکوسل است.
عمل واریکوسلکتومی با میکروسکوپ:
عمل واریکوسلکتومی میکروسکوپیک، که به عنوان درمان قطعی واریکوسل شناخته میشود، یک روش جراحی پیشرفته برای اصلاح وریدهای گشاد شده در کیسه بیضه است. در این تکنیک که توسط جراح اورولوژیست انجام میشود، برشی کوچک، معمولاً به طول ۲ تا ۳ سانتیمتر، در ناحیه پایین کشاله ران (ساب اینگوینال) ایجاد میگردد.
وجه تمایز اصلی این روش، بهرهگیری از میکروسکوپ جراحی قدرتمند است. این ابزار به جراح امکان میدهد تا با بزرگنمایی بالا، تمامی ساختارهای حیاتی از جمله شریانها (سرخرگها)، عروق لنفاوی و لوله منیبر (واز دفران) را با دقت فوقالعادهای شناسایی و از وریدهای آسیبدیده تفکیک کند. سپس، جراح به صورت گزینشی تنها وریدهای واریسی را مسدود و قطع میکند، در حالی که به ساختارهای سالم و ضروری برای عملکرد طبیعی بیضه، هیچ آسیبی وارد نمیشود.
آمبولیزاسیون واریکوسل (Varicocele Embolization):
این یک روش کمتهاجمی است که توسط رادیولوژیست مداخلهای انجام میشود. در این روش، یک لوله بسیار نازک از طریق وریدی در کشاله ران یا گردن وارد بدن شده و به سمت وریدهای واریسی بیضه هدایت میشود. سپس با تزریق مواد خاص یا قرار دادن فنرهای کوچک (کویل)، این وریدها از داخل مسدود میشوند.
انتخاب بین این دو روش به شدت واریکوسل، شرایط بیمار و توصیه پزشک بستگی دارد.
نتیجه گیری:
هیچ دارویی برای درمان و از بین بردن خود واریکوسل وجود ندارد. داروها، به ویژه مسکنها و داروهای ضدالتهاب، تنها میتوانند به عنوان یک راه حل موقت برای مدیریت درد و ناراحتی به کار روند. برخی مکملهای آنتیاکسیدان نیز ممکن است برای بهبود پارامترهای باروری در نظر گرفته شوند، اما آنها نیز خود واریکوسل را درمان نمیکنند و اثربخشی آنها نیازمند مطالعات بیشتری است.
راه حل قطعی و دائمی برای درمان واریکوسل، عمل واریکوسلکتومی با میکروسکوپ است که جریان خون را در وریدهای گشاد شده مسدود میکنند.
اگر با درد مداوم، کوچک شدن بیضه، واریکوسل شدید و یا مشکلات ناباروری ناشی از واریکوسل مواجه هستید، بهترین اقدام، مشورت با یک پزشک متخصص است. او میتواند پس از معاینه و بررسیهای لازم، بهترین و مؤثرترین مسیر درمانی را برای شما مشخص کند.
مسعود1
سه شنبه ۱۷ خرداد ۱( 3 سال پیش)
تعداد بازدید: 337
مشاهده پرسش
