بله، احتمالش وجود دارد اما بسیار کم است. بعد از بستن لوله مردان یا همان وازکتومی، در حدود یک مورد از هر هزار عمل بارداری اتفاق میافتد و بیشتر همین موارد نادر هم مربوط به سه ماه اول است، نه شکست خودِ عمل. در ادامه دقیقاً میبینید درصد واقعی شکست چقدر است، خطرناکترین بازه زمانی کدام است، چرا بعضی عملها شکست میخورند و اگر با وجود بستن لوله حاملگی اتفاق افتاد باید چه کرد.
وازکتومی چیست؟
وازکتومی یک فرایند جراحی است که با جلوگیری از ورود اسپرم به مایع منی، از بارداری پیشگیری می کند. این جراحی یک روش دائمی برای پیشگیری از بارداری است. وازکتومی فرایندی بسیار رایج بوده و پزشکان بیش از 500 هزار بار در سال آن را برای مردان متقاضی در ایالات متحده آمریکا انجام می دهند.
این فرایند شامل بریدن و بستن مجاری وازو دفران یا وابران است. مجرا های یاد شده وظیفه انتقال اسپرم از بیضه ها به میزراه را بر عهده دارند. هنگامی که این مجرا ها بسته شوند، اسپرم نمی تواند به مایع منی برسد. در نتیجه این وضعیت، اسپرم ها تولید شده اما دوباره توسط بدن جذب می شوند. افراد قرار گرفته تحت این جراحی انزال را تجربه کرده اما مایع منی فاقد هر گونه اسپرم است. وازکتومی یکی از موثر ترین روش های موجود برای جلوگیری از بارداری است.
آیا با وجود بستن لوله مردان احتمال حاملگی وجود دارد؟
بستن لوله مردان که به آن وازکتومی هم گفته میشود، یکی از مطمئنترین روشهای پیشگیری از بارداری است، ولی هیچ روشی صد درصد نیست. مطالعات نشان میدهند در حدود یک بارداری بهازای هر هزار عمل رخ میدهد؛ یعنی اثربخشی حدود ۹۹.۹ درصد.
نکتهای که اکثر افراد نمیدانند این است که این عمل بلافاصله اثر نمیکند. بستن لوله فقط مسیر عبور اسپرم را میبندد، اما اسپرمهایی که از قبل در مسیر باقی ماندهاند تا هفتهها یا ماهها همانجا میمانند. تا وقتی این ذخیره تخلیه نشود، امکان حاملگی کاملاً وجود دارد.
کلینیک کلیولند اعلام میکند تا زمانی که آزمایش مایع منی نبود اسپرم را تأیید نکند، باید از یک روش پیشگیری دیگر استفاده شود؛ این تأیید معمولاً حدود سه ماه پس از عمل به دست میآید.
به نقل از: Cleveland Clinic
اگر با وجود بستن لوله حاملگی اتفاق افتاد، چه کنیم؟
این اتفاق نادر است اما وقتی رخ میدهد، معمولاً با شوک و بدگمانی همراه میشود. پیش از هر نتیجهگیری، مسیر درست سه گام دارد:
- آزمایش مایع منی را تکرار کنید. اگر اسپرم زنده در نمونه دیده شود، یعنی لوله دوباره باز شده و توضیح پزشکی روشنی برای اتفاق وجود دارد.
- سابقه زمانی را بررسی کنید. اگر بارداری در ماههای اول رخ داده، بهاحتمال زیاد علت باقیماندن اسپرم است، نه شکست عمل.
- در صورت لزوم، بررسی تکمیلی انجام دهید. اگر آزمایش تکراری هم بدون اسپرم بود و ابهام باقی ماند، آزمایشهای تعیین هویت پاسخ قطعی میدهند.
پیش از انجام آزمایش تکراری، درباره علت بارداری قضاوت نکنید. تجربه بالینی نشان میدهد بخش زیادی از این موارد، شکست زودرس و کاملاً قابل توضیحاند و قضاوت عجولانه میتواند به یک رابطه سالم آسیب جدی بزند.
آزمایش مایع منی: تنها راه اطمینان
هیچ علامت ظاهری، هیچ تغییری در حجم منی و هیچ حسی نمیتواند به شما بگوید عمل موفق بوده یا نه. حجم مایع منی پس از این عمل تقریباً بدون تغییر میماند، چون اسپرم تنها حدود یک درصد آن را تشکیل میدهد.
حدود سه ماه پس از عمل یا پس از حدود بیست بار انزال، باید نمونه مایع منی داده شود و از نظر وجود اسپرم زنده بررسی گردد.
بیشتر بدانید: تحرک اسپرم برای بارداری
برای بررسی جواب آزمایش یا اطمینان از موفقیت عمل، با دکتر هوشنگ قوامی مشورت کنید
از کجا بفهمیم کسی لولههایش را بسته است؟
این پرسش زیاد مطرح میشود و پاسخ صادقانهاش این است: از روی ظاهر یا رفتار جنسی، هیچ راهی وجود ندارد. این عمل هیچ اثری بر میل جنسی، نعوظ، حس ارگاسم یا حجم مایع منی نمیگذارد.
تنها نشانههای ممکن اینها هستند:
- یک جای زخم بسیار کوچک در بالای کیسه بیضه که پس از مدتی تقریباً محو میشود
- در معاینه توسط پزشک، لمسنشدن مسیر طبیعی لوله در یک یا هر دو طرف
- آزمایش مایع منی که نبود کامل اسپرم را نشان میدهد
هیچکدام از اینها بدون همکاری خود فرد قابل بررسی نیست. آزمایش خون هم چنین چیزی را نشان نمیدهد.
چرا بعضی وازکتومیها شکست میخورند؟
با وجود موفقیت بسیار بالای این روش، در موارد نادری بارداری اتفاق میافتد. علتهای اصلی به ترتیب شیوع:
- رابطه بدون پیشگیری در سه ماه اول: شایعترین علت بهمراتب، و در واقع نه شکست عمل بلکه شکست در رعایت دستور پزشک
- انجامندادن آزمایش مایع منی: بدون تأیید آزمایشگاهی، هیچ اطمینانی وجود ندارد
- مجراسازی دوباره: جوشخوردن خودبهخود دو سر لوله بریدهشده؛ نادر و معمولاً حدود یک در دو هزار
- وجود لوله سوم: در تعداد کمی از مردان یک مجرای اضافه وجود دارد که در معاینه دیده نمیشود
- خطای حین عمل: بریدن ساختار اشتباه یا بریدن دوبار یک طرف و دستنخوردهماندن طرف دیگر
- تکنیک قدیمی جراحی: روشهایی که فقط لوله را میبندند بدون سوزاندن یا جداکردن لایه بافتی، احتمال جوشخوردن دوباره را بالا میبرند
درصد واقعی شکست وازکتومی چقدر است؟
اینجا یک نکته مهم هست که در بیشتر مقالات گفته نمیشود: دو عدد متفاوت وجود دارد و هر کدام معنای جداگانهای دارند.
بارداری در ماههای اول، پیش از تأیید آزمایشگاهی. این شایعترین حالت است و اصلاً به معنای خراببودن عمل نیست؛ فقط یعنی زوج زودتر از موعد به روشهای پیشگیری دیگر پایان دادهاند.
بارداری ماهها یا سالها بعد، آن هم با وجود آزمایش منفی قبلی. این حالت واقعاً نادر است و حدود یک مورد در هر دو هزار عمل گزارش میشود. علت آن معمولاً جوشخوردن دوباره دو سر لوله بریدهشده است و در اصطلاح به آن شکست دیررس وازکتومی میگویند.
پس اگر جایی خواندید «یک در هزار» و جای دیگر «یک در دو هزار»، هیچکدام غلط نیست. عدد اول کل بارداریها را میشمارد و عدد دوم فقط شکستهای واقعی بعد از تأیید آزمایش را.
بارداری بعد از عمل وازکتومی چگونه اتفاق می افتد؟
در درصد اندکی از موارد، احتمال بارداری بعد از عمل وازکتومی وجود دارد که این رویداد اغلب به دلیل عدم اجتناب از رابطه محافظت نشده به مدت کافی است. از دیگر عوامل رایج می توان به عدم مراجعه جهت انجام آزمایش مایع منی اشاره کرد. علاوه بر این موارد، ممکن است وازکتومی چند ماه یا چند سال بعد، حتی پس از داشتن یک یا دو نمونه منی فاقد اسپرم با شکست مواجه شود. این شکست می تواند به دلایل زیر بروز دهد:
- پزشک ساختاری اشتباه را برش داده است.
- پزشک یک مجرای وابران را دو بار برش داده و دیگری را سالم نگه می دارد.
- در برخی موارد نادر، فرد یک مجرای وابران بیشتر دارد که پزشک آن را نمی بیند.
اغلب اوقات، شکست جراحی به دلیل رشد و ترمیم مجدد مجرای وابران است که به نام مجرا سازی دوباره نیز شناخته می شود. سلول های لوله ای شکل در انتهای مجرای وابران شروع به رشد کرده تا یک اتصال جدید برقرار شود.
روش | درصد موفقیت | زمان بازیابی | هزینه نسبی |
وازووازوستومی | ۴۰-۹۰٪ | ۳-۶ ماه | متوسط |
IVF + ICSI | ۴۰-۵۰٪ | ۲-۳ ماه | بالا |
آسپیراسیون اسپرم (TESA/PESA) | بستگی به IVF | ۱-۲ هفته | بالا |
پشیمانی پس از وازکتومی
پشیمانی بعد از وازکتومی نادر است اما اتفاق میافتد؛ معمولاً به دنبال ازدواج مجدد یا از دست دادن فرزند. دو مسیر اصلی وجود دارد:
جراحی برگشت و اتصال دوباره لوله
جراح با میکروسکوپ دو سر بریدهشده را به هم متصل میکند. این عمل بهمراتب پیچیدهتر و طولانیتر از خود بستن لوله است و باید توسط جراح مسلط به جراحی میکروسکوپی انجام شود.
موفقیت آن به دو صورت گزارش میشود و این تفاوت مهم است: بازگشت اسپرم به مایع منی در بخش بزرگی از موارد رخ میدهد، اما رسیدن به بارداری درصد پایینتری دارد. هرچه از زمان عمل اولیه بیشتر گذشته باشد، هر دو عدد کمتر میشوند.
یک عامل مهم دیگر، پادتنهای ضد اسپرم است. این پادتنها در سالهای اول کمتر دیده میشوند اما پس از گذشت حدود ده سال تقریباً همیشه حضور دارند و حتی در صورت موفقیت جراحی، عملکرد اسپرم را مختل میکنند.
برداشت مستقیم اسپرم و روشهای آزمایشگاهی
در این مسیر، با یک سوزن نازک اسپرم مستقیماً از بافت بیضه یا از اپیدیدیم برداشته میشود و سپس با روش تزریق درون سیتوپلاسمی اسپرم، هر اسپرم به یک تخمک تزریق میگردد.
مزیت این روش این است که به وضعیت لولهها، به میزان آسیب حین عمل اولیه و به وجود پادتنها بستگی ندارد؛ چون اسپرم لازم نیست خودش حرکت کند. به همین دلیل، در مواردی که سالهای زیادی از عمل گذشته یا جراحی برگشت شکست خورده، معمولاً گزینه منطقیتری است.
| روش | مناسب چه کسی | زمان تا نتیجه | وابسته به فاصله زمانی؟ |
|---|---|---|---|
| اتصال دوباره لوله | فاصله کوتاه از عمل، تمایل به بارداری طبیعی | چند ماه تا یک سال | بله، بسیار |
| برداشت اسپرم و تزریق به تخمک | فاصله طولانی یا شکست جراحی برگشت | یک تا سه ماه | خیر |
انجمن اورولوژی آمریکا در راهنمای خود آورده است که پس از تأیید نبود اسپرم در آزمایش، احتمال بارداری بعدی بسیار پایین و در حد یک مورد در هر دو هزار عمل است.
به نقل از: American Urological Association
علت انتخاب جراحی وازکتومی
در موارد زیر، انتخاب وازکتومی به عنوان یک روش جلوگیری از بارداری می تواند گزینه مناسبی باشد:
- فرد مردی بالغ است.
- فرد در یک رابطه عاطفی پایدار است که هر دو شریک بر جلوگیری دائمی از باردار شدن توافق دارند.
- بارداری خطری برای شریک مرد به شمار می آید.
- فرد یا شریک او به اختلال ژنتیکی دچار هستند که نمی خواهند فرزندشان نیز به آن دچار شود.
- در صورت وجود موارد زیر، امکان دارد وازکتومی گزینه مناسبی برای فرد نباشد:
- عدم اطمینان از تمایل بر نداشتن فرزندان بیشتر در آینده
- امکان داشتن یک شریک جنسی دیگر در آینده
- قصد انجام جراحی برگشت وازکتومی با هدف بچه دار شدن در آینده
خطرات عمل وازکتومی
با اینکه وازکتومی یک جراحی بسیار ایمن است اما تمامی فرایند های جراحی با مقداری خطرات همراه هستند. برخی از این خطرات احتمالی موارد زیر را در بر می گیرند:
- بروز واکنش التهابی به اسپرم هایی که در حین جراحی به درون کیسه بیضه ریخته می شوند. این پدیده گرانولوم اسپرمی نامیده شده و می تواند سبب بروز یک برآمدگی در زیر پوست شود.
- التهاب، تورم، حساسیت به لمس و درد در اپی دیدیم یا بیضه پس از وازکتومی: این موارد اغلب در سال اول پس از جراحی بروز می دهند.
- عفونت
- در موارد نادر، مجرای وابران دوباره رشد کرده و ترمیم می شود که می تواند سبب بروز بارداری های ناخواسته شود.
- درد های طولانی مدت پس از جراحی
- کبدی، تورم و خونریزی کوتاه مدت
دیگر روش های کنترل بارداری باید تا زمانی انجام شوند که جراح از فقدان اسپرم ها در مایع منی اطمینان یابد. این وضعیت معمولا 3 ماه پس از جراحی بدست می آید. علاوه بر موارد فوق، بسته به بیماری های خاص فرد امکان وجود خطرات دیگر نیز وجود دارد. در صورت داشتن هر گونه نگرانی باید با پزشک خود مشورت کرد.
بیشتر بارداریهای ناخواسته بعد از بستن لوله چه زمانی است؟
بیشتر بارداریهای ناخواسته بعد از بستن لوله، در سه ماهه اول اتفاق میافتند. جدول زیر نشان میدهد در هر مقطع دقیقاً کجا ایستادهاید:
| زمان پس از عمل | وضعیت اسپرم | احتمال حاملگی | اقدام لازم |
|---|---|---|---|
| هفته اول | ذخیره کامل باقی است | مثل قبل از عمل | پرهیز از رابطه، استفاده حتمی از روش دیگر |
| هفته ۱ تا ۴ | ذخیره تقریباً دستنخورده | بالا | ادامه روش پیشگیری دیگر |
| ماه ۱ تا ۳ | در حال تخلیه تدریجی | متوسط و رو به کاهش | ادامه روش پیشگیری + شمارش انزال |
| ماه ۳ (یا ۲۰ انزال) | معمولاً پاک شده | در انتظار تأیید | انجام آزمایش مایع منی |
| پس از آزمایش منفی | تأییدشده بدون اسپرم | حدود ۱ در ۲۰۰۰ | قطع سایر روشهای پیشگیری |
تا زمانی که جواب آزمایش را با چشم خودتان ندیدهاید، عمل را موفق فرض نکنید. گذشتن سه ماه بهتنهایی کافی نیست؛ در بخشی از افراد تخلیه کامل بیشتر طول میکشد و تنها راه اطمینان، آزمایش است.
چگونه باید برای وازکتومی آماده شد؟
پزشک نحوه انجام فرایند را توضیح داده و بیمار می تواند سوالات خود را از او بپرسد. قبل از فرایند از بیمار خواسته می شود تا یک رضایت نامه را امضا کند. این رضایت نامه باید به دقت خوانده شده و در صورت وجود هر گونه نکته مبهم سوال شود. در صورت حساسیت یا واکنش به هر گونه دارو، لاتکس، چسب یا ماده بی حسی (یا بیهوشی) باید به پزشک خود اطلاع داد. همچنین، تمامی دارو های تجویزی، بدون نسخه، گیاهان دارویی، ویتامین ها و مکمل های مصرفی خود باید به اطلاع پزشک برسند.
مصرف سیگار را باید در سریع ترین زمان ممکن متوقف کرد. این کار به بهبودی پس از جراحی و وضعیت کلی سلامت فرد کمک می کند. پزشک درباره تمامی موارد مورد نیاز دیگر برای کسب آمادگی پیش از جراحی به فرد آموزش می دهد. افراد باید از تمامی دستور العمل های مبنی بر اجتناب از خوردن و نوشیدن پیش از جراحی پیروی کنند. همچنین، آموزش هایی در زمینه تمیز کردن ناحیه کیسه بیضه قبل از جراحی به فرد داده می شود. به مردان توصیه می شود که یک بیضه بند با خود به همراه آورند تا پس از جراحی از آن استفاده کنند.
گاهی اوقات بیمار باید برای رفتن به خانه با فردی دیگر هماهنگی انجام دهد. به همین دلیل، امکان رانندگی پس از جراحی باید از پزشک پرسیده شود. بسته به شرایط جسمانی فرد، امکان دارد پزشک آمادگی های دیگری را برای فرد در نظر گیرد.
عمل وازکتومی چگونه انجام می شود؟
وازکتومی اغلب همواره تحت بی حسی موضعی انجام می شود و فرد در حین فرایند بیدار و هوشیار است. این فرایند نزدیک به 30 دقیقه طول کشیده و به صورت سرپایی انجام می شود. افراد در همان روز وازکتومی به خانه مرخص می شوند. به طور کلی، مراحل فرایند وازکتومی به ترتیب زیر هستند:
- از بیمار خواسته می شود تا هر گونه جواهر و اجسام دیگری را که ممکن است در راه فرایند باشند از بدن خود خارج کند.
- بیمار لباس های خود را خارج کرده و گان بیمارستان را بر تن می کند.
- از بیمار خواسته می شود تا مثانه خود را تخلیه کرده و سپس بر روی تخت معاینه بر روی کمر دراز بکشد.
- مو های کیسه بیضه تراشیده شده و این ناحیه با یک محلول ضد عفونی پاکسازی می شود.
- جراح یک داروی بی حس کننده به کیسه بیضه تزریق می کند. فرد در طول فرایند هوشیار خواهد بود.
- سپس، جراح جهت یافتن مجاری وابران برش کوچکی در ناحیه بالایی کیسه بیضه ایجاد می کند.
- امکان دارد، در هنگام کشیده شدن مجرای وابران بیمار این کشش را احساس کند.
- این مجرا بریده شده و بست های کوچکی در دو انتهای آن قرار می گیرند.
جراح این فرایند را بر سمت دیگر کیسه بیضه نیز انجام خواهد داد. در برخی موارد، می توان از طریق یک سوراخ به هر دو مجرا دسترسی یافت.
در بسیاری از موارد، برش ها به قدری کوچک هستند که نیازی به بخیه زدن نیست. در برخی موارد، برای بستن برش ها از چسب پوستی یا بخیه استفاده می شود.
مراقبت های بعد از عمل وازکتومی
اغلب اوقات، فرد پس از فرایند می تواند به خانه مرخص شود. می توان از پزشک خود نوع داروی مصرفی برای تسکین درد را سوال کرد. برای کاهش درد و تورم در روز اول می توان از بسته های سرد استفاده کرد. در پایین موارد قابل انتظار در دوره بهبودی بیان شده اند:
- روز پس از جراحی را در خانه استراحت و از انجام فعالیت های شدید اجتناب کنید.
- بسته به نوع کار، افراد می توانند پس از گذشت 1 تا 3 روز بر سر شغل خود باز گردند.
- اغلب پس از گذشت یک هفته اکثر فعالیت ها را می توان از سر گرفت.
پوشیدن یک بیضه بند به مدت چندین روز نیاز است. با سپری شدن یک هفته از جراحی می توان به فعالیت های جنسی خود بازگشت. با این حال، باز هم باید از روش های پیشگیری از بارداری استفاده کرد. وازکتومی یک روش ضد بارداری است که امروزه به طور گسترده استفاده می شود.
جمعبندی:
وازکتومی یا بستن لوله مردان یکی از مطمئنترین روشهای پیشگیری است، اما نه بلافاصله و نه بدون تأیید آزمایشگاهی. تقریباً تمام بارداریهایی که پس از این عمل اتفاق میافتند، مربوط به سه ماه اول و باقیماندن اسپرم در مسیرند، نه شکست خودِ عمل. شکست واقعی و دیررس وازکتومی در حدود یک مورد از هر دو هزار عمل گزارش میشود. کلید کار یک چیز است: تا وقتی جواب آزمایش مایع منی نبود اسپرم را تأیید نکرده، روش پیشگیری دیگر را کنار نگذارید.
برای مشاوره درباره وازکتومی، بررسی نتیجه آزمایش یا امکان باروری مجدد، وقت مشاوره بگیرید
سوالات متداول
بعد از بستن لوله، اسپرمها کجا میروند؟
بیضهها مثل قبل به ساخت اسپرم ادامه میدهند، اما چون مسیر خروج بسته است، اسپرمها در همان محل تجزیه و توسط بدن جذب میشوند. این روند کاملاً طبیعی است، هیچ تجمع یا فشاری ایجاد نمیکند و به بیضه آسیب نمیزند.
تفاوت بستن لوله در مردان با بستن لوله در زنان چیست؟
هر دو روش دائمی پیشگیریاند، اما عمل مردان بسیار سادهتر است: با بیحسی موضعی، سرپایی و بدون ورود به حفره شکم انجام میشود. عمل زنان به بیهوشی و ورود به شکم نیاز دارد و دوره نقاهت طولانیتری دارد.
آیا بستن لوله از بیماریهای مقاربتی جلوگیری میکند؟
خیر و این نکته مهمی است. این عمل فقط از بارداری پیشگیری میکند و هیچ محافظتی در برابر بیماریهای منتقلشونده از راه رابطه جنسی ایجاد نمیکند. برای این منظور همچنان باید از کاندوم استفاده شود.
آیا وازکتومی روی هورمون مردانه یا وزن اثر میگذارد؟
خیر. بیضهها ساخت هورمون مردانه را از مسیری جدا از لولههای اسپرم و از طریق جریان خون انجام میدهند؛ این مسیر در عمل دستنخورده باقی میماند. تغییر وزن یا خستگی پس از عمل ارتباطی با آن ندارد.
آیا میتوان قبل از وازکتومی اسپرم را فریز کرد؟
بله. اگر کوچکترین تردیدی درباره تصمیم دارید، فریز و نگهداری نمونه اسپرم پیش از عمل یک گزینه منطقی است و بعدها راه سادهتری نسبت به جراحی برگشت پیش پای شما میگذارد. این کار باید پیش از عمل انجام شود.
آیا عمل وازکتومی دردناک است؟
عمل با بیحسی موضعی انجام میشود و بیمار درد قابل توجهی حس نمیکند؛ معمولاً فقط یک کشش کوتاه هنگام جابهجایی لوله احساس میشود. درد و تورم خفیف چند روز اول با کمپرس سرد و مسکن ساده کنترل میشود.
چرا با وجود گذشت سه ماه هنوز آزمایش من اسپرم نشان میدهد؟
در بخشی از افراد تخلیه کامل بیشتر طول میکشد، بهویژه اگر تعداد انزال کم بوده باشد. در این حالت پزشک آزمایش را پس از مدتی تکرار میکند. اگر پس از چند نوبت همچنان اسپرم متحرک دیده شود، احتمال باز بودن مجدد لوله بررسی میشود.
آیا وازکتومی باعث سرطان پروستات یا بیماری قلبی میشود؟
مطالعات گسترده چنین ارتباطی را تأیید نکردهاند. این عمل یکی از بررسیشدهترین روشهای پیشگیری از بارداری در جهان است و ارتباط معناداری با این بیماریها برای آن گزارش نشده است.
هادی
شنبه ۱۹ خرداد ۳( 2 سال پیش)
تعداد بازدید: 302
مشاهده پرسش
