سيستيت يا التهاب غیر عفونی مثانه با علائم ادراری تکرر ادرار و سوزش ادرار همراه است که گاهی بیمار را خانهنشین میکند.
سیستیت یک اصطلاح کلی است، که اختلالات پزشکی متعددی نظیر، سیستیت بدون عفونی یا میکروب (nonbacterial cystitis) ، با میکروب و همینطور سندرم درد مثانه (PBC/ IC) و سیستیت بینابینی را در بر میگیرد.
سندرم درد مثانه به صورت یک سندرم درد و علائم سیستم دستگاه ادراری مثل تکرر ادرار، درد، سوزش ادرار، شب ادراری و سریع ادرار کردن توصیف شده، که هیچ علتی برای آن یافت نشده است.
حالت های التهاب غیر عفونی مثانه:
التهاب غیر عفونی مثانه شامل فرمهایی از بیماری میباشد مثل:
1- ویروس
2- میکوباکتریال
3- کلامیدیا
4- قارچی
5- شیستوزوما
6- رادیوتراپی، اشعه درمانی
7- بیماری سیستم دفاعی بدن
8- حساسیت بیش از حد
علائم التهاب غیر عفونی مثانه:
علائم عمومی و جنرال سیستیت شامل موارد ذیل میباشد:
- تکرر ادرار
- سوزش ادرار
- به سرعت ادرار کردن
- ادرار خونی
- اسپاسمهای شکم
- رابطه جنسی توام با درد
- درد مثانه و اسپاسم آن
تشخیص التهاب غیر عفونی مثانه:
تشخیص اختصاصی بیماری اغلب نیاز به انجام کشت ادرار متعدد و انجام بعضی عملیات مختلف اورولوژیک مثل دیدن مثانه (سیستوسکپی) همراه با نمونهبرداری از مثانه و انجام آزمایشات سیستم دفاعی بدن میباشد. سنگ مثانه یک نوع سرطان مثانه بنام (in situ) و وجود جسم خارجی در مجرا علائمی شبیه علائم فوق ایجاد میکند. 25 درصد خانمهای مبتلا به عفونت ادراری که درمان شدهاند دچار عفونت ادراری مجدد میشوند.
شانس عود عفونت در سال ممکن است تا 7 بار اتفاق افتد. عود عفونت دو هفته بعد از درمان عفونت اولیه یا به علت میکروب جدید است یا ممکن است به علت میکروبهای مختلف دیگری باشد. هر خانمی که در ماه دو بار و در سال سه بار دچار عفونت ادراری شود، به آن عفونت عود شونده یا راجعه میگویند. این دسته از بیماران باید مورد بررسی کامل رادیولوژی نیز قرار گیرند.
هر بیمار بعد از درمان عفونت، دو روز بعد از اتمام درمان باید کشت ادرار بدهد، که مشخص شود با آنتی بیوتیک مورد درمان قرار گرفته یا خیر، و پس از انجام کشت ادرار و مثبت بودن کشت، از افرادی است که شانس عود دارد، و باید به مدت حداقل یکسال روزانه یک عدد قرص آنتی بیوتیک استفاده کند، و هر ماه برای بررسی وجود عود عفونت کشت ادرار انجام شود.
درمان التهاب مثانه:
درمان التهاب مثانه (که در اصطلاح پزشکی به آن سیستیت گفته میشود) کاملاً به علت ایجادکننده آن بستگی دارد. در اکثر موارد، این التهاب ناشی از عفونت باکتریایی است که با یک دوره کوتاه آنتیبیوتیک، تحت نظر پزشک به سرعت بهبود مییابد. اما اگر التهاب ناشی از عوامل غیرعفونی (مانند حساسیت به مواد شیمیایی، پرتودرمانی یا تحریکات فیزیکی) باشد، رویکرد درمانی متفاوت خواهد بود.
در ادامه، روشهای اصلی درمان و مدیریت این عارضه را بررسی میکنیم:
۱. درمانهای دارویی
آنتیبیوتیکها: برای سیستیت باکتریایی، پزشک داروهایی مانند نیتروفورانتوئین یا فوسفومايسین تجویز میکند. بسیار مهم است که دوره درمان کامل شود، حتی اگر علائم پس از دو روز از بین بروند.
مسکنها: استفاده از داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) مانند ایبوپروفن یا ناپروکسن میتواند به کاهش درد و سوزش کمک کند. همچنین داروهای خاصی مثل “فنازوپیریدین” برای تسکین مستقیم سوزش مجاری ادرار تجویز میشوند.
۲. مراقبتهای خانگی و سبک زندگی
افزایش مصرف آب: نوشیدن مقدار زیادی آب (حدود ۸ لیوان در روز) باعث رقیق شدن ادرار و شستشوی باکتریها از سیستم ادراری میشود.
پرهیز از محرکها: تا زمان بهبودی، بهتر است از مصرف کافئین (قهوه و چای غلیظ)، الکل، غذاهای بسیار تند و نوشابههای گازدار خودداری کنید، زیرا این مواد باعث تحریک بیشتر دیواره مثانه میشوند.
کمپرس گرم: قرار دادن یک کیسه آب گرم روی شکم یا ناحیه لگن میتواند فشار و درد ناشی از انقباضات مثانه را به شکل موثری کاهش دهد.
۳. پیشگیری از عود مجدد
اگر دچار التهاب مثانه مکرر هستید، رعایت نکات بهداشتی مانند ادرار کردن بلافاصله پس از رابطه جنسی، پوشیدن لباسهای زیر نخی و گشاد، و اجتناب از شویندههای معطر شیمیایی در ناحیه تناسلی ضروری است. همچنین در برخی موارد، پزشک ممکن است مصرف عصاره کرنبری (Cranberry) را برای جلوگیری از چسبیدن باکتریها به دیواره مثانه توصیه کند.
هشدار: اگر همراه با التهاب مثانه دچار تب و لرز، کمردرد شدید یا وجود خون در ادرار شدید، حتماً سریعاً به پزشک مراجعه کنید، زیرا این علائم ممکن است نشانه سرایت عفونت به کلیهها باشد.
درمان التهاب غیر عفونی مثانه:
در التهاب غیر عفونی مثانه، اولین اقدام برطرف کردن علائم بیمار با دارو میباشد، چون مسئول بیماری عفونت میکروبی نیست و احتمال آن ممکن است کلامیدیا و یا مایکوباکتریال باشد، لذا هدف درمان کلامیدیا و یا مایکوباکتریال است.
درمان تکرر ادرار و سوزش ادرار همزمان با دادن دارو برای ریشهکن کردن کلامیدیا با داروی آنتی کولینرژیک انجام مي شود.
چون ممکن است التهاب غیر عفونی مثانه به علت اشعه درمانی باشد که به آن سیستیت اشعه درمانی گویند و ممکن است به علت مواد شیمیایی باشد به آن سیستیت شیمیایی گویند و ممکن است به علت نقص در سیستم دفاعی بدن باشد، به آن سیستیت اتوایمون گویند.
سوزش ادرار بدون عفونت:
سوزش ادرار (دیساوری) همیشه به معنای وجود عفونت باکتریایی نیست. گاهی اوقات دیواره مجاری ادرار یا مثانه به دلایل غیرعفونی دچار تحریک و التهاب میشوند که علائمی دقیقاً مشابه عفونت (سوزش، تکرر و فوریت در ادرار) ایجاد میکنند. تشخیص علت اصلی در این موارد بسیار مهم است، زیرا مصرف خودسرانه آنتیبیوتیک در این شرایط هیچ کمکی به بهبود بیمار نخواهد کرد.
در ادامه به شایعترین دلایل سوزش ادرار بدون وجود عفونت میپردازیم:
۱. حساسیت به مواد شیمیایی و تحریک فیزیکی
بسیاری از افراد به مواد شیمیایی موجود در محصولات بهداشتی حساس هستند. صابونهای عطری، ژلهای شستشوی بانوان، اسپریهای خوشبوکننده بدن، و حتی کلر موجود در آب استخر، میتوانند باعث التهاب مجاری ادرار شوند. همچنین، فعالیتهای فیزیکی که فشار مداوم به ناحیه لگن وارد میکنند (مانند دوچرخهسواری طولانیمدت) یا اصطکاک در حین رابطه جنسی میتواند باعث سوزش موقت شود.
۲. سندرم مثانه دردناک (سیستیت بینبافتی)
این یک وضعیت مزمن است که در آن دیواره مثانه بدون حضور باکتری، ملتهب و حساس میشود. در این بیماری، فرد در ناحیه مثانه و لگن احساس درد و فشار دارد و هنگام دفع ادرار دچار سوزش شدید میشود. علت دقیق این بیماری مشخص نیست، اما استرس، مصرف غذاهای اسیدی (مثل مرکبات و گوجهفرنگی) و نوشیدنیهای کافئیندار معمولاً باعث تشدید علائم آن میشوند.
۳. سنگهای کلیه و مثانه
حرکت سنگهای کوچک در مجاری ادرار یا وجود سنگ در مثانه، میتواند لایه داخلی مجرا را خراش داده و باعث ایجاد التهاب و سوزش شدید شود. در این حالت ممکن است آزمایش ادرار از نظر باکتری منفی باشد، اما وجود گلبولهای قرمز (خون) در ادرار یا درد پهلو نشاندهنده وجود سنگ است.
۴. تغییرات هورمونی و خشکی واژن
در خانمها بهویژه در دوران یائسگی، کاهش سطح هورمون استروژن منجر به نازک شدن و خشکی بافتهای ناحیه تناسلی و مجاری ادرار میشود (آتروفی ادراری-تناسلی). این تغییرات باعث میشود که مجرا به شدت حساس شده و فرد حتی با نوشیدن مقدار کمی آب یا تماس با ادرار، احساس سوزش شدیدی داشته باشد.
چند راهکار برای کاهش سوزش غیرعفونی:
قلیایی کردن ادرار: نوشیدن محلول آب و مقدار کمی جوش شیرین (با مشورت پزشک) یا استفاده از ساشههای سیترات میتواند اسیدیته ادرار را کاهش داده و سوزش را کمتر کند.
حذف محرکهای غذایی: برای مدتی مصرف تندی، ترشی، قهوه و نوشابه را قطع کنید.
لباس زیر مناسب: از لباسهای زیر تمام پنبهای و گشاد استفاده کنید تا تهویه مناسب برقرار شود.
شیاف دیکلوفناک برای سوزش ادرار:
شیاف دیکلوفناک یکی از داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) است که در بسیاری از موارد برای تسکین دردهای حاد ناحیه لگن و سیستم ادراری تجویز میشود. اگرچه این دارو مستقیماً علت اصلی سوزش ادرار (مثل عفونت یا سنگ) را درمان نمیکند، اما با مهار آنزیمهای مسئول تولید پروستاگلاندینها، التهاب و پیامهای درد را در ناحیه مثانه و مجاری ادرار به شدت کاهش میدهد.
استفاده از شکل شیاف نسبت به قرص خوراکی در موارد سوزش ادرار، چند مزیت دارد؛ اول اینکه دارو از طریق مخاط رکتوم سریعتر جذب شده و به اندامهای هدف در لگن (مانند مثانه و پروستات) نزدیکتر است، و دوم اینکه عوارض گوارشی مستقیم (مانند درد معده) که در مصرف خوراکی دیکلوفناک شایع است، در این روش کمتر دیده میشود.
1. کاربرد دیکلوفناک در مشکلات ادراری:
تسکین دردهای ناشی از سنگ کلیه: دیکلوفناک یکی از داروهای خط اول برای کنترل دردهای شدید ناشی از حرکت سنگ (کولیک کلیوی) است که معمولاً با سوزش و تکرر ادرار همراه است.
کاهش التهاب پس از مداخلات پزشکی: بعد از انجام آزمایشهایی مثل سیستوسکوپی یا جراحیهای مجاری ادرار، استفاده از شیاف دیکلوفناک برای کاهش سوزش و انقباضات دردناک مثانه بسیار رایج است.
پروستاتیت (التهاب پروستات): در مردانی که به دلیل التهاب پروستات دچار سوزش ادرار شدید هستند، این دارو میتواند فشار و درد ناحیه نشیمنگاه و مجرا را تعدیل کند.
2. نکات مهم و هشدارها
پنهان ماندن عفونت: مصرف دیکلوفناک ممکن است علائم درد را از بین ببرد، اما اگر سوزش شما ناشی از عفونت باکتریایی باشد، این دارو آن را درمان نمیکند. بنابراین اگر سوزش همراه با تب یا بوی بد ادرار است، حتماً باید آنتیبیوتیک هم مصرف شود.
سلامت کلیهها: مصرف مداوم و خودسرانه دیکلوفناک در افرادی که مشکلات کلیوی دارند یا سطح کراتینین خونشان بالاست، میتواند باعث آسیب جدی به بافت کلیه شود.
تداخلات دارویی: اگر از داروهای رقیقکننده خون (مثل وارفارین یا آسپرین) استفاده میکنید، پیش از مصرف شیاف دیکلوفناک حتماً با پزشک مشورت کنید، زیرا خطر خونریزی را افزایش میدهد.
نکاتی مهم در رابطه با التهاب غیر عفونی مثانه:
- علت این بیماری ناشناخته است.
- همراه با علائم ادراری تکرر ادرار و سوزش ادرار میباشد که گاهی بیمار را خانهنشین میکند. بیماری در خانمهای در سن بچهدار شدن، استفاده از اشعه درمانی لگن و یا استفاده از بعضی داروها و استفاده از اسپری و ژل ضد میکروب دستگاه تناسلی باعث آن میشود.
- بعضی غذاها نظیر گوجه فرنگی، کافئین، الکل و شکلات باعث علائم مثانه میشود که علاوه بر علائم ادراری، علائمی نظیر درد هنگام عمل جنسی، خستگی و درد پهلو در بیمار ممکن است به وجود آید.
- آزمایشات شامل، آزمایش کامل ادرار و کشت ادرار میباشد. وقتی علائم به علت رادیوتراپی یا شیمی درمانی باشد و یا علائمی که به دارو پاسخ درمانی نشان نمیدهد و خون در ادرار باشد، باید دیدن مثانه (سیستوسکوپی) انجام شود.
هدف از درمان التهاب غیرعفونی مثانه:
1- دارو برای تخلیه مثانه
2- شل کردن عضلات برای جلوگیری از سرعت در ادرار کردن
3- تسکین درد
4- جراحی به ندرت مورد نیاز میباشد.
سایر مواردی که کمک کننده هستند شامل نخوردن الکل، خوراکیهای تند و مایعات اسیدی، تربیت مثانه برای ادرار کردن و تمرین عضلات پرینه که به آن KEGLE excercise میگویند.
برای پرسش و پاسخ از دکتر روی لینک پرسش از دکتر کلیک کنید.
دکتر هوشنگ قوامی جراح و متخصص کلیه و مجاری ادراری و ناباروری و ناتوانی جنسی مردان در تهران
Fattaneh.h.gh
دوشنبه ۱۱ اردیبهشت ۹۶( 9 سال پیش)
تعداد بازدید: 1135
مشاهده پرسش
