خارش و سفید شدن پوست بیضه یکی از شایعترین نگرانیهای مردان است. در بیشتر موارد علت آن ساده و بیخطر است — مثل غدد چربی بزرگشده (نقاط فوردیکس)، جوشهای سرسفید یا عفونت قارچی سطحی — اما گاهی ممکن است نشانهی یک عفونت مقاربتی مثل زگیل تناسلی یا سیفلیس باشد.
در این مقاله تمام علل ایجاد لکه سفید روی بیضه را با عکس بررسی میکنیم، تفاوت موارد بیخطر و خطرناک را توضیح میدهیم و درمان هر کدام را شرح میدهیم.
لکههای سفید روی بیضه همراه با خارش
وقتی لکههای سفید روی بیضه همراه با خارش باشند، معمولاً یکی از این سه حالت است:
| علت | ظاهر لکه | خارش | واگیردار؟ |
|---|---|---|---|
| عفونت قارچی | پوستهریزی سفید یا قرمز، حاشیهی مشخص | شدید — بدتر با تعریق | بله (تماس مستقیم) |
| اگزما / درماتیت | پوستهی خشک و سفید، پوست ضخیمشده | متوسط تا شدید | خیر |
| فولیکولیت | جوشهای کوچک سرسفید اطراف پیاز مو | خفیف تا متوسط | خیر |
در مقابل، نقاط فوردیکس و غدد چربی معمولاً بدون خارش هستند. اگر لکهی سفید روی بیضه دارید ولی هیچ خارشی ندارید، احتمالاً فوردیکس یا جوش سرسفید ساده است و نیازی به نگرانی نیست. اگر لکهای که میبینید سفید نیست و رنگ قرمز یا خونی دارد، علت آن معمولاً فرق میکند؛ در این باره مقاله خالهای قرمز خونی روی کیسه بیضه را بخوانید.
لکهی صاف یا برجسته؟ اولین چیزی که باید چک کنید
بیشتر مردانی که نگران لکهی سفید بیضه میشوند، دو چیز کاملاً متفاوت را با هم اشتباه میگیرند: برجستگی سفید و سفید شدن خودِ پوست. این دو علتهای جدا و درمانهای جدا دارند. قبل از هر چیز با نوک انگشت روی لکه بکشید.
| وقتی دست میکشید | یعنی احتمالاً | چه کاری لازم است |
|---|---|---|
| برجسته و دانهدانه است | فوردیکس، جوش سرسفید، مولوسکوم یا فولیکولیت | معمولاً بیخطر؛ فقط در صورت رشد سریع بررسی شود |
| کاملاً صاف است و فقط رنگ پوست پریده | ویتیلیگو (پیسی)، لکن اسکلروزوس یا لکهی باقیمانده از قارچ | نیاز به معاینه دارد؛ خوددرمانی جواب نمیدهد |
| پوستهپوسته و خشک است | عفونت قارچی یا اگزما | درمان موضعی، اما تشخیص این دو از هم مهم است |
| زخم باز یا فرورفته است | احتمال سیفلیس یا هرپس | مراجعهی فوری به پزشک |
علل پدیدار شدن لکه های سفید روی بیضه
دلایل و علل مختلفی وجود دارد که ممکن است دلیل اصلی برای به وجود آمدن این لکه ها باشند و هر کدام از این موارد نیاز به روش درمانی خاص خود را دارد.
جوش های سر سفید (White heads)
لکه های سر سفید در واقع نوعی جوش هستند که زمانی شکل می گیرند که منافذ زیر پوست از روغن، پوست مرده و یا دیگر مواد بی ارزش پر شوند. این مسدود شدن منافذ پوستی می تواند منجر به ایجاد التهاب و شکل گیری توده های گرد بر روی پوست شود. هر یک از این توده های دایره وار ممکن است رنگی سفید و روشن داشته باشد.
این لکه های سفید معمولا در نواحی خاصی از بدن شکل می گیرند که منافذ پوستی در آن ها بسیار بیشتر از نواحی دیگر باشد. به عنوان مثال صورت و سینه، اما احتمال شکل گیری سر سفیدها بر روی بیضه ها نیز وجود دارد.
جوش های سر سفید در حالت عمومی منجر به بروز علائم و عوارض جانبی دیگری نمی شوند و خطری سلامت بیمار را تهدید نخواهد کرد.
درمان جوش های سر سفید
این جوش یا توده های سر سفید و روشن معمولا بدون نیاز به درمان با گذر زمان از بین می روند. با این حال امکان درمان سریع تر این نقاط سرسفید به کمک دارو های تجویزی در خانه نظیر بنزویل پروکسید یا اسید سالسیلیک وجود دارد.
⚠ توجه: ناحیه بیضه ها بسیار حساس و خاص است، پس در صورتی که با استفاده از این دارو ها احساس خارش و قرمزی کردید، حتما درمان را متوقف کنید.
موهای زیر پوستی
این نوع مشکل زمانی رخ می دهد که موی در حال رشد به جای خروج از پوست و حرکت به سمت مخالف، دوباره به سمت پیاز اصلی خود در زیر پوست برگردد. این اتفاق ممکن است در هر ناحیه ای از بدن که مو بر روی آن رشد می کند، رخ دهد که از جمله این نواحی می توان به بیضه ها اشاره کرد.
موهای این چنینی که به خوبی و نرمال رشد نمی کنند می توانند منجر به ایجاد توده های پر خارش شوند که احساس ناراحتی به بیمار خواهند داد. همچنین احتمال عفونی شدن آن ها و در نتیجه ایجاد مشکل فولیکولیت وجود دارد.
برای درمان موهای زیر پوستی چه باید کرد؟
اکثر موهایی که مطابق شرایط بالا به عقب رشد می کنند بدون نیاز به درمان از بین می روند. با این حال استفاده از مواد دارویی اگزالاتی (exfoliant) جهت از بین بردن سلول های پوستی مرده می تواند سرعت بهبود آن ها را افزایش دهد.
⚠توجه: از کشیدن و حرکت دادن موهای به عقب رشد کرده، اجتناب کنید چرا که انجام این کار می تواند سرعت بهبود آنها را کاهش دهد و ریسک عفونت در بدن بیمار را بالا ببرد. استفاده از یک کرم استروید شاید بتواند در از بین بردن مشکل خارش بیمار کارساز باشد.
فولیکولیت چیست
فولیکولیت یک شرایط خاص است که در آن پیاز مو ملتهب می شود. این مشکل معمولا به دلیل یک عفونت خاص به وجود می آید و در نهایت می تواند منجر به شکل گیری لکه های سفید که حاوی چرک هستند بر روی پوست شود. این لکه ها می توانند خارش زا و بسیار آزاردهنده باشند اما خطری برای فرد به وجود نمی آورند.
درمان فولیکولیت
اکثر موارد فولیکولیت در بین افراد معمولی هستند و پس از چند روز بدون نیاز به درمان خاصی از بین می روند. عدم شیو کردن و اصلاح ناحیه یا نواحی مربوطه و همچنین اجتناب از پوشیدن لباس های زیر تنگ و چسبان می تواند به شما در پروسه بهبود کمک کنند. داروهای آنتی باکتریایی یا آنتی فونگالی موضعی نیز برای این مشکل در دسترس هستند و می توانند در از بین بردن هر چه سریع تر عفونت کارساز باشند.
دانههای سفید براق و نافدار (مولوسکوم کونتاژیوزوم)
اگر روی بیضه دانههای کوچک سفید یا صورتی میبینید که سطحشان براق است و وسطشان یک فرورفتگی شبیه ناف دارد، به احتمال زیاد مولوسکوم است؛ یک عفونت ویروسی پوستی که با تماس مستقیم پوست به پوست و گاهی با حوله و لباس زیر مشترک منتقل میشود. اندازهی این دانهها معمولاً بین ۲ تا ۵ میلیمتر است و دردی ایجاد نمیکنند.
مولوسکوم در بزرگسالان معمولاً از راه تماس جنسی منتقل میشود، اما بیماری مقاربتی خطرناکی نیست و به سرطان تبدیل نمیشود. ضایعات ممکن است طی چند ماه تا دو سال خودبهخود از بین بروند؛ با این حال چون مسریاند، درمان با کرایوتراپی، کورتاژ یا داروی موضعی توصیه میشود. مهمترین تفاوتش با زگیل تناسلی این است که زگیل سطح ناهموار و گلکلمی دارد، ولی مولوسکوم صاف و براق با فرورفتگی مرکزی است.
🔴 هشدار: دانههای مولوسکوم را نکَنید و نترکانید. مایع داخل آنها پر از ویروس است و باعث پخش شدن ضایعات به نقاط دیگر همان ناحیه میشود.
عفونت قارچی پوست بیضه
عفونت قارچی (تینهآ کروریس یا همان «جوک خارش») یکی از شایعترین دلایل خارش و سفید شدن پوست بیضه است. این عفونت توسط قارچهای درماتوفیت ایجاد میشود که در محیط گرم و مرطوب رشد میکنند — دقیقاً شرایطی که در ناحیهی کشالهی ران و بیضه وجود دارد.
علائم: پوستهریزی سفید یا قرمز با حاشیهی مشخص و مرکز روشنتر، خارش شدید (بهخصوص بعد از ورزش و تعریق)، و گاهی سوزش. عفونت ممکن است از کشالهی ران شروع شود و به پوست بیضه گسترش پیدا کند.
درمان عفونت قارچی
در موارد خفیف، استفاده از کرم ضدقارچ موضعی مثل کلوتریمازول یا میکونازول روزی دو بار به مدت ۲ تا ۴ هفته کافی است. در موارد مقاوم یا گسترده، پزشک ممکن است قرص ضدقارچ خوراکی تجویز کند. مهمترین نکته: درمان را حتی بعد از بهبود علائم تا پایان دوره ادامه دهید تا عود نکند.
اگزما و درماتیت تماسی بیضه
اگزما (درماتیت آتوپیک) و درماتیت تماسی میتوانند باعث خارش شدید، خشکی، پوستهریزی سفید و ضخیم شدن پوست بیضه شوند. درماتیت تماسی معمولاً واکنش پوست به یک مادهی محرک است — مثل مواد شوینده، صابونهای معطر، لباس زیر مصنوعی یا اسپریهای بهداشتی.
تفاوت با عفونت قارچی: در اگزما معمولاً حاشیهی مشخص وجود ندارد و پوست بیشتر خشک و ترکخورده به نظر میرسد، در حالی که عفونت قارچی حاشیهی حلقهای قرمز با مرکز روشنتر دارد.
درمان اگزما و درماتیت تماسی
اولین قدم حذف مادهی محرک است: تعویض صابون و مواد شوینده به نوع بدون عطر و حساسیتزا، و استفاده از لباس زیر نخی. پزشک ممکن است پماد کورتیکواستروید ملایم (مثل بتامتازون) و قرص آنتیهیستامین (مثل سیتریزین) برای کنترل خارش تجویز کند. مرطوبکنندههای بدون عطر هم در بهبود خشکی پوست مؤثرند.
زگیل تناسلی
بیماری و عفونت های واگیر دار جنسی مانند ویروس پاپیلومای انسانی و ویروس هرپس سیمپلکس، به ترتیب می توانند باعث ایجاد زگیل های تناسلی و تاول ها شوند.
زگیل های تناسلی معمولا می توانند به رنگ سفید، قهوه ای و یا برآمدگی هایی قرمز رنگ در آیند که در اطراف نواحی بیضه ها پدیدار می شوند. این زگیل ها می توانند خارش به وجود آورند ولی معمولا دردناک نیستند.
تاول های پر از مایعی که بر اثر ویروس هرپس سیمپلکس (HSV) ایجاد شده باشند ممکن است متلاشی شوند و مایعی که از آن ها خارج می شود منجر به درد و خارش بیشتر شود
درمان قطعی زگیل تناسلی
زگیل های تناسلی که در اثر ویروس پاپیلومای انسانی (HPV) ایجاد شده باشند، به مرور زمان و بدون نیاز به درمان از بین می روند. اما در برخی موارد که ویروس مقاومت زیادی دارد به درمان پزشکی نیاز خواهید داشت.
برای درمان ویروس پاپیلومای انسانی، ممکن است پزشکان استفاده از کرمی که سیستم ایمنی را در از بین بردن لکه و زگیل ها کمک می کند، پیشنهاد نمایند. از جمله این کرم ها می توان به ایمیکویمود اشاره کرد. در برخی از موارد دیگر، کریوتراپی و یا عمل جراحی برای از بین بردن زگیل و زخم ها نیاز خواهد بود.
درمان استاندارد برای تاول های تناسلی که در اثر ویروس هرپس سیمپلکس (HSV) پدیدار شده اند، داروهای ضد شیوع یا همان آنتی وایرال ها هستند. آنتی وایرال ها میزان فعالیت ویروس را کم می کنند اما خود ویروس اصلی را در بدن از بین نمی برند.
عفونت HPV اغلب هیچ گونه علائم یا مشکل سلامتی برای فرد به وجود نمی آورد. واکسن گارداسیل در برابر برخی انواع ویروس پاپیلومای انسانی (HPV) مصونیت ایجاد می کنند. این موارد سبب بروز سرطان های مقعد، دهانه رحم، دهان و گلو، آلت تناسلی مردانه، واژن، فرج و همچنین زگیل های تناسلی می شوند.
با این حال هر دو مورد بالا از عفونت های واگیر جنسی بسیار عفونی هستند. فردی که به ویروس اچ پی وی مبتلا است ممکن است پس از مدتی دوباره شاهد شکل گیری آن ها بر روی پوست باشد. ویروس هرپس سیمپلکس نیز ممکن است در بازه های زمانی دیگر دوباره دیده شود.
نقاط فوردیکس
یکی دیگر از علل ایجاد لکه سفید روی بیضه نقاط فوردیکس هستند. نواحی فوردیکس (Fordyce spots) معمولا کوچک و برآمده هستند که رنگ آن ها نیز بین زرد و سفید است. این نواحی زمانی ایجاد می شوند که غده های مسئول ترشح روغن های پوستی بزرگ شوند. این غده های مسئول ترشح روغن که sebaceous نام دارند، از پیازهای مو جدا هستند.
نقاط فوردیکس بیشتر بر روی لب ها و داخل گونه ها پدیدار می شوند اما امکان شکل گیری آن ها در ناحیه تناسلی بدن نیز وجود دارد. این نقاط بی خطر هستند و امکان انتقال آن ها با رابطه جنسی به هیچ وجه وجود ندارد
درمان نقاط فوردیکس
نقاط و نواحی فوردیکس نیازی به درمان ندارند، چرا که منجر به ایجاد هیچ گونه علائمی نمی شوند و برای سلامت افراد خطری ندارند. با این حال امکان درمان آن ها به کمک کرم ها و عمل جراحی وجود دارد، آن هم در صورتی که افراد مایل به حذف آن ها از بدن باشند.
سفید شدن پوست بیضه بدون برجستگی (پیسی یا ویتیلیگو)
گاهی چیزی که بیمار «لکهی سفید» میبیند اصلاً برجستگی نیست؛ بخشی از پوست بیضه رنگدانهاش را از دست داده و روشنتر از بقیه شده است. شایعترین علت آن ویتیلیگو یا همان پیسی است: یک اختلال خودایمنی که در آن سلولهای سازندهی رنگدانه از بین میروند. لکهی ویتیلیگو صاف، بدون خارش، بدون پوسته و با حاشیهی مشخص است و معمولاً در نقاط دیگر بدن هم دیده میشود.
علت دیگر، لکن اسکلروزوس است که پوست را سفید، براق و نازک میکند و اگر درمان نشود میتواند باعث تنگی و چسبندگی پوست ناحیه شود. سومین حالت، لکهی روشنی است که بعد از بهبود یک عفونت قارچی باقی میماند؛ این مورد خودبهخود طی چند ماه به رنگ طبیعی برمیگردد.
⚠ چرا خوددرمانی اینجا اشتباه است: پماد ضدقارچ و پماد کورتون روی لکهی ویتیلیگو هیچ اثری ندارند و مصرف طولانی کورتون روی پوست نازک بیضه، پوست را نازکتر میکند. تشخیص این سه حالت از هم فقط با معاینه ممکن است.
سیفلیس چه نوع بیماریست
سیفلیس یک عفونت واگیردار جنسی است که می تواند منجر به پدیدار شدن زخم های سفید بر روی ناحیه بیضه ها شود. این اتفاق در نتیجه عفونت و آلوده شدن به یک باکتری بسیار واگیردار به نام ترپونما پالیدوم رخ می دهد.
در صورتی که درمانی انجام نشود، بیماری سیفلیس می تواند منجر به اتفاقات خطرناک و شدید برای سلامت شود که از جمله آن ها می توان به فلج شدن و زوال عقل اشاره کرد.
درمان بیماری سیفلیس
افرادی که با مشکل سیفلیس دست و پنجه نرم می کنند باید از آنتی بیوتیک ها برای درمان خود استفاده کنند. این دسته از افراد باید درمان را هر چه سریع تر آغاز کنند چرا که خطرات و آسیب هایی که سیفلیس وارد می کند معمولا قابل برگشت نیستند. حتی پس از درمان موفق نیز ممکن است فرد در آینده دوباره با آن روبرو شود.
لکه یا جوش روی بیضه دارید و نگرانید؟ تشخیص دقیق فقط با معاینه ممکن است.
دکتر هوشنگ قوامی — بورد تخصصی کلیه و مجاری ادراری، تهران
سفید شدن موی بیضه؛ آیا نگرانکننده است؟
بعضی مردان لکهی سفید نمیبینند، بلکه متوجه میشوند موهای ناحیهی بیضه سفید شدهاند. این پدیده در بیشتر موارد کاملاً طبیعی است و همان روندی است که موی سر و ریش را سفید میکند: کاهش تدریجی رنگدانه در پیاز مو. سفید شدن موی ناحیهی تناسلی معمولاً دیرتر از موی سر شروع میشود و دیدن آن از اواخر دههی سوم زندگی به بعد غیرعادی نیست.
سفید شدن زودرس یا ناگهانی موی این ناحیه میتواند به کمخونی و کمبود ویتامین ب۱۲، اختلال تیروئید یا ویتیلیگو مربوط باشد. اگر همراه با سفید شدن خودِ پوست باشد، احتمال ویتیلیگو بیشتر است. نکتهی مهم این است که سفید شدن موی بیضه بهتنهایی هیچ ربطی به قدرت باروری، تعداد اسپرم یا توان جنسی ندارد.
لکه سفید روی بیضهی نوزاد و کودک
در نوزادان و کودکان، علت لکهی سفید روی کیسهی بیضه معمولاً با بزرگسالان فرق دارد. شایعترین موارد عبارتاند از میلیا (دانههای ریز سفید و سفت که در هفتههای اول زندگی طبیعیاند و خودبهخود میروند)، باقیماندهی روشن پس از برطرف شدن برفک یا کهیر پوشک، و مولوسکوم که در سنین مدرسه شایع است. فوردیکس و مشکلات مربوط به اصلاح مو در این سن معنا ندارند.
🔴 در کودکان هرگز صبر نکنید اگر: لکه همراه با تورم یا قرمزی کیسهی بیضه باشد، کودک هنگام لمس ناحیه گریه کند، یا تب داشته باشد. اینها میتوانند نشانهی پیچخوردگی بیضه یا عفونت باشند که اورژانسی هستند و به هیچ پماد موضعی ربطی ندارند.
لکهی بیضهی فرزندتان یا خودتان بیش از دو هفته مانده است؟
تفاوت فوردیکس، ویتیلیگو و مولوسکوم فقط با معاینه مشخص میشود، نه از روی عکس.
پیشگیری از ایجاد لکه سفید روی بیضه
اثر بخش ترین روش برای پیشگیری از شکل گیری نقاط سفید بر روی بیضه ها، اجتناب از روابط جنسی بدون اقدامات احتیاطی و محافظه کارانه است. با این کار احتمال ابتلای شما به عفونت های واگیردار جنسی کاهش می یابد. همین عفونت های واگیر یا STI هستند که موجب می شوند نقاط و لکه های سفید به همراه علائم خاص پدیدار شوند.
از جمله دیگر پیشنهادات و روش های منطقی که می توانند احتمال شکل گیری لکه های سفید بر روی بیضه ها و ناحیه تناسلی را کاهش دهند، می توان به موارد زیر اشاره داشت:
- اجتناب از پوشیدن لباس های زیر تنگ و چسبان
- تمیز کردن بیضه ها به صورت مرتب
- کاهش زمان حضور در نواحی گرم با دمای بالا
- شست و شوی ناحیه تناسلی و بیضه ها پس از ورزش و فعالیت های بدنی که منجر به تعریق می شوند.
امکان اجتناب و پیشگیری از برخی دلایل ایجاد لکه های سفید نظیر نقاط فوردیکس وجود ندارد.
زمان مراجعه به پزشک برای لکه های سفید
اگر پس از گذشتن چند هفته و علی رغم استفاده از داروهای غیر تجویزی در خانه، این لکه های سفید ناپدید نشدند، بهتر است حتما با پزشک خود مشورت کنید.
پزشکان عمومی و متخصص می توانند بفهمند که آیا این لکه ها در اثر شرایط و بیماری های شدید و خطرناک ایجاد شده اند یا خیر و همچنین در مورد بهترین روش برای درمان آنها به شما مشورت دهند.
اگر در کنار این لکه های سفید علائم دیگری نیز پدیدار شدند، رفتن به ملاقات پزشک ضروری است. از جمله این علائم می توان به موارد زیر اشاره داشت:
- زخم و قرمزی پوست
- تخلیه غیر طبیعی
- درد
- ورم
- حس سوزش در حین ادرار کردن
- درد در ناحیه تناسلی پس از رابطه جنسی
برای ایجاد لکه های سفید بر روی بیضه ها دلایل مختلفی وجود دارد. در بیشتر موارد این نقاط سفید آسیبی به فرد وارد نمی کنند اما برخی از افراد ممکن است تمایل داشته باشند که آن ها را درمان کنند. هر فردی که علائم اضافی و جانبی در کنار این لکه های سفید دارد بهتر است به ملاقات پزشک برود و از وی راهنمایی بخواهد.
سوالات متداول
۱. آیا لکهی سفید روی بیضه میتواند نشانهی سرطان بیضه باشد؟
خیر. سرطان بیضه خودش را با تودهی سفت داخل بیضه نشان میدهد، نه با تغییر روی پوست کیسه. هر چیزی که روی سطح پوست میبینید و با انگشت جابهجا میشود، به بافت بیضه مربوط نیست. البته اگر هنگام لمس، برجستگی سفت و بدون دردی داخل بیضه حس کردید، بدون تأخیر سونوگرافی انجام دهید.
۲. برای لکهی سفید بیضه به متخصص پوست مراجعه کنم یا اورولوژی؟
اگر لکه فقط روی پوست کیسه است و هیچ علامت ادراری یا تناسلی دیگری ندارید، هر دو تخصص میتوانند بررسی کنند. اما اگر همراه آن سوزش ادرار، ترشح از مجرا، درد یا تورم بیضه، یا نگرانی دربارهی بیماری مقاربتی دارید، اورولوژی انتخاب درستتری است؛ چون هم پوست ناحیه و هم خود بیضه و مجرا را در یک جلسه معاینه میکند.
۳. آیا میشود از روی عکس اینترنتی تشخیص داد؟
نه با اطمینان. فوردیکس، مولوسکوم و زگیل تناسلی در عکس بسیار شبیه هم دیده میشوند و چیزی که آنها را از هم جدا میکند بافت و سطح ضایعه هنگام لمس است، نه رنگ در تصویر. عکس فقط برای این خوب است که بفهمید نگرانیتان در کدام دسته قرار میگیرد.
۴. برای تشخیص لکهی سفید بیضه چه آزمایشی لازم است؟
در بیشتر موارد هیچ آزمایشی لازم نیست و پزشک با معاینه و گاهی ذرهبین پوستی تشخیص میدهد. اگر شک به عفونت قارچی باشد، نمونهبرداری سطحی از پوسته انجام میشود. در صورت شک به سیفلیس یا سایر بیماریهای مقاربتی، آزمایش خون درخواست میشود. نمونهبرداری بافتی فقط در موارد نادر و مشکوک انجام میگیرد.
۵. استخر، سونا و رختکن باشگاه میتوانند عامل باشند؟
بله، در مورد عفونت قارچی. کف مرطوب رختکن و سونا محیط ایدهآل رشد قارچ است و استفاده از نیمکت، حوله یا دمپایی مشترک انتقال را ساده میکند. پوشیدن دمپایی شخصی، خشک کردن کامل ناحیه بعد از دوش و نپوشیدن لباس ورزشی خیس این خطر را تا حد زیادی از بین میبرد.
۶. آیا استرس باعث لکهی سفید روی بیضه میشود؟
استرس مستقیماً لکه نمیسازد، اما با تضعیف سیستم ایمنی میتواند عود هرپس را تحریک کند یا اگزما را بدتر کند. پس نقش غیرمستقیم دارد، نه علت اصلی.
برای پرسش و پاسخ از دکتر روی لینک پرسش از دکتر کلیک کنید.
حسن
پنجشنبه ۵ تیر ۴( 1 سال پیش)
تعداد بازدید: 188
مشاهده پرسش
