درمان تومور بیضه در تهران، مثل هر جای دیگر، تقریباً همیشه با عمل برداشتن بیضه‌ی درگیر شروع می‌شود. NHS آن را درمان اصلی می‌نامد و می‌گوید گاهی همین عمل تنها درمان لازم است. بعد از عمل، بسته به نوع تومور و مرحله‌ی بیماری، ممکن است فقط پایش منظم لازم باشد یا شیمی‌درمانی و پرتودرمانی هم اضافه شود.
خبر مهم این است که سرطان بیضه از درمان‌پذیرترین سرطان‌هاست؛ MedlinePlus بقا را در سمینومای مرحله‌ی اولیه بیش از ۹۵٪ ذکر می‌کند.
اگر تازه خبر توده‌ی بیضه را شنیده‌اید، این مقاله مسیر کامل را از اولین آزمایش تا پیگیری بعد از عمل توضیح می‌دهد، همراه با ذخیره‌ی اسپرم، پروتز و عوامل هزینه. درباره‌ی طول عمر و احتمال عود جداگانه در مقاله‌ی آیا سرطان بیضه کشنده است؟ نوشته‌ایم و اینجا فقط روی خودِ درمان می‌مانیم.
درمان تومور بیضه از کجا شروع می‌شود؟
شروع درمان به دو چیز بستگی دارد: نوع تومور (سمینوما یا غیرسمینوما) و مرحله‌ی آن. طبق MedlinePlus، مرحله‌ی ۱ یعنی سرطان از بیضه فراتر نرفته، مرحله‌ی ۲ یعنی به غدد لنفاوی شکم رسیده و مرحله‌ی ۳ یعنی فراتر از غدد لنفاوی (مثلاً کبد، ریه یا مغز) پیش رفته است.
NHS تأکید می‌کند که انتخاب درمان به اندازه و نوع تومور، گسترش آن و وضع کلی سلامت شما بستگی دارد. تیم درمان باید فایده‌ها، عوارض و اثر درمان بر باروری را هم برایتان توضیح دهد. تقریباً در همه‌ی مسیرها قدم اول یکی است: برداشتن بیضه.
قبل از عمل چه آزمایش‌هایی لازم است؟
MedlinePlus این بررسی‌ها را برای تشخیص و مرحله‌بندی فهرست می‌کند:
- سونوگرافی کیسه‌ی بیضه: محل و ظاهر توده را نشان می‌دهد؛ NHS آن را از آزمایش‌های اصلی می‌داند.
- آزمایش خون مارکرهای توموری: AFP، بتا-hCG و LDH. معنی این اعداد را در مقاله‌ی علائم سرطان بیضه و آزمایش خون توضیح داده‌ایم.
- سی‌تی‌اسکن شکم و لگن و قفسه‌ی سینه: برای دیدن اینکه بیماری به غدد لنفاوی یا ریه رسیده یا نه.
- اسکن استخوان و سی‌تی‌اسکن سر: برای جست‌وجوی گسترش به این نواحی، در صورت نیاز.
اگر هنوز فقط یک توده‌ی بیضه دارید و تشخیص قطعی نشده، مقاله‌ی توده در بیضه چپ علت‌های محتمل را مقایسه کرده است. هر توده‌ی سفت روی بیضه باید با سونوگرافی بررسی شود.
عمل برداشتن بیضه چطور انجام می‌شود و چرا از کشاله‌ی ران؟
نام پزشکی این عمل ارکیکتومی رادیکال اینگوینال است. مؤسسه‌ی ملی سرطان آمریکا (NCI) می‌نویسد جراحی برداشتن بیضه (اورکیکتومی اینگوینال) ممکن است هم‌زمان با تشخیص و مرحله‌بندی انجام شود. یعنی بیضه‌ی درگیر از راه برشی در ناحیه‌ی کشاله‌ی ران خارج می‌شود، نه با برش مستقیم روی کیسه‌ی بیضه.
برای همین معمولاً پیش از عمل از راه کیسه‌ی بیضه نمونه‌برداری نمی‌کنند؛ طبق راهنمای تخصصی NCI این کار به‌خاطر خطر پخش‌شدن سلول‌های تومور در کیسه‌ی بیضه یا رسیدن آن به غدد لنفاوی کشاله‌ی ران مناسب دانسته نمی‌شود. سونوگرافی و مارکرهای خونی مسیر را روشن می‌کنند و خودِ عمل هم درمان است و هم نمونه‌ی بافتی کامل برای بررسی زیر میکروسکوپ می‌دهد.
نوع بیهوشی، مدت بستری و زمان برگشت به کار را جراح بر اساس وضع شما مشخص می‌کند؛ عدد ثابتی برای همه وجود ندارد.
در موارد نادر ممکن است فقط بخشی از بیضه برداشته شود؛ NHS به این حالت «partial orchidectomy» می‌گوید و آن را نادر توصیف می‌کند. این تصمیم فقط با نظر جراح و شرایط ویژه‌ی بیمار گرفته می‌شود و مسیر معمول نیست.
حفظ باروری: ذخیره‌ی اسپرم قبل از عمل
نگرانی «با برداشتن یک بیضه نابارور می‌شوم» رایج‌ترین ترس بیماران است. NHS می‌گوید برداشتن یک بیضه معمولاً بر باروری اثر ندارد. MedlinePlus هم ناباروری را در حالتی ذکر می‌کند که هر دو بیضه برداشته شوند.
مسئله‌ی اصلی درمان‌های بعدی است. بعضی از آن‌ها، مثل شیمی‌درمانی، می‌توانند باروری را کم کنند. NCI هشدار می‌دهد که این اثر ممکن است دائمی باشد و به بیمارانی که شاید بخواهند فرزند داشته باشند توصیه می‌کند پیش از درمان بانک اسپرم را در نظر بگیرند. NHS هم می‌گوید پیش از شروع درمان، گزینه‌ی جمع‌آوری و نگهداری اسپرم به شما پیشنهاد می‌شود.
پروتز بیضه
برداشتن بیضه از نظر ظاهری هم برای بعضی مردان دغدغه است. NHS می‌گوید معمولاً انتخاب کاشت بیضه‌ی مصنوعی به بیمار داده می‌شود. پروتز انتخابی است و تصمیم درباره‌ی آن با خودِ شماست.
درباره‌ی اینکه پروتز هم‌زمان با عمل گذاشته شود یا بعداً، پیش از عمل با جراح صحبت کنید تا برنامه‌ی هر دو مرحله روشن باشد.
بعد از عمل: پایش، شیمی‌درمانی یا پرتودرمانی
بعد از عمل، تصمیم بعدی بر پایه‌ی پاسخ پاتولوژی، مارکرها و تصاویر مرحله‌بندی گرفته می‌شود. NCI چهار نوع درمان را نام می‌برد: پایش (surveillance)، پرتودرمانی، شیمی‌درمانی و، در موارد خاص، شیمی‌درمانی با دوز بالا همراه با پیوند سلول بنیادی. جدول زیر فقط نکاتی است که منابع صریح گفته‌اند و جای تصمیم تیم درمان را نمی‌گیرد.
| وضعیت | آنچه منابع می‌گویند | چه کسی تصمیم می‌گیرد |
|---|---|---|
| سمینوما | کند‌رشد است و بیشتر در سنین ۲۵ تا ۴۵ دیده می‌شود. به پرتو بسیار حساس است. اگر غدد لنفاوی درگیر باشد، با پرتودرمانی یا شیمی‌درمانی درمان می‌شود (MedlinePlus). | انکولوژیست و ارولوژیست |
| غیرسمینوما | شایع‌تر است و سریع‌تر رشد می‌کند. پرتودرمانی معمولاً فقط برای سمینوما به کار می‌رود؛ شیمی‌درمانی بقا را در هر دو نوع به‌طور چشمگیری بهتر کرده است (MedlinePlus). | انکولوژیست و ارولوژیست |
| بیماری محدود به بیضه (مرحله‌ی ۱) | برداشتن بیضه ممکن است تنها درمان باشد؛ برخی بیماران بعد از جراحی شیمی‌درمانی یا پرتودرمانی تکمیلی می‌گیرند و برخی تحت پایش منظم قرار می‌گیرند (NHS، NCI). | ارولوژیست، با مشورت انکولوژیست |
| مرحله‌ی پیشرفته (۲ و ۳) | ممکن است برداشتن غدد لنفاوی شکم، شیمی‌درمانی یا پرتودرمانی لازم شود؛ اگر به ریه رسیده باشد، جراحی ریه هم مطرح می‌شود (NHS). | تیم چندتخصصی سرطان |
پایش یعنی چه؟ طبق NCI، در پایش تا وقتی آزمایش‌ها تغییر نکنند درمان دیگری داده نمی‌شود و هدف یافتن زودهنگام عود است. همان منبع می‌گوید معاینه‌ها در سال اول بعد از عمل پرتکرارترند و بعد کمتر می‌شوند، و مردانی که سرطان بیضه داشته‌اند باید بیضه‌ی دیگر را مرتب بررسی کنند.
مسیر درمان قدم‌به‌قدم
| مرحله | چه اتفاقی می‌افتد | چه کسی انجام می‌دهد |
|---|---|---|
| ۱. تشخیص اولیه | معاینه و سونوگرافی کیسه‌ی بیضه | ارولوژیست |
| ۲. آزمایش خون | AFP، بتا-hCG و LDH | ارولوژیست |
| ۳. تصمیم درباره‌ی باروری | گفت‌وگو و ذخیره‌ی اسپرم پیش از عمل | ارولوژیست و مرکز ذخیره‌ی اسپرم |
| ۴. عمل | برداشتن بیضه از راه کشاله‌ی ران (و پروتز در صورت انتخاب بیمار) | ارولوژیست (جراح) |
| ۵. مرحله‌بندی | سی‌تی‌اسکن و نتیجه‌ی پاتولوژی | ارولوژیست و رادیولوژیست |
| ۶. درمان تکمیلی | پایش، شیمی‌درمانی یا پرتودرمانی بسته به نوع و مرحله | انکولوژیست |
| ۷. پیگیری | معاینه و آزمایش‌های دوره‌ای | ارولوژیست و انکولوژیست |
هزینه‌ی درمان تومور بیضه به چه چیزهایی بستگی دارد؟
عدد ثابتی برای همه وجود ندارد و در این مقاله عدد ریالی نمی‌نویسم، چون با تعرفه و شرایط هر بیمار فرق می‌کند. این عوامل هزینه را تعیین می‌کنند:
- نوع عمل: برداشتن کامل بیضه یا، در موارد نادر، برداشتن بخشی از آن.
- پروتز بیضه: انتخابی است و اگر گذاشته شود هزینه‌ی جدا دارد.
- نیاز به شیمی‌درمانی یا پرتودرمانی: بسته به نوع و مرحله، مهم‌ترین عامل تغییر هزینه است.
- ذخیره‌ی اسپرم: هزینه‌ی آزمایش و نگهداری آن جداست.
- بیمه: نوع بیمه و پوشش آن برای عمل و درمان‌های تکمیلی.
- بیمارستان و مرکز درمانی: دولتی یا خصوصی بودن و نوع اتاق.
برآورد دقیق را بعد از ویزیت و مشخص شدن برنامه‌ی درمان بگیرید.
چه وقت باید همین حالا مراجعه کرد؟
به پزشک مراجعه کنید اگر:
- توده یا تورمی در یک یا هر دو بیضه حس می‌کنید
- یک بیضه بزرگ‌تر شده یا کیسه‌ی بیضه سنگین، سفت یا سخت شده
- دردی در بیضه یا کیسه‌ی بیضه دارید
- تغییر تازه‌ای در یکی از بیضه‌ها دیده‌اید که برایتان عادی نیست
این فهرست بر پایه‌ی راهنمای NHS است. توده‌ی بیضه ممکن است کاملاً بی‌درد باشد (MedlinePlus)، پس بی‌درد بودن دلیل بی‌خطر بودنش نیست.
تجربه‌ی بالینی دکتر قوامی
دکتر هوشنگ قوامی دارای بورد تخصصی ارولوژی از سال ۱۳۶۳ است و بیش از ۴۰ سال طبابت می‌کند. او عضو انجمن ارولوژی ایران، انجمن ارولوژی اروپا (EAU) و انجمن ارولوژی آمریکا (AUA) است. بیماران این بیماری‌ها اغلب با ترس و خجالت می‌آیند. اگر جواب سونوگرافی یا آزمایش خون در دست دارید، آن را همراه بیاورید تا مسیر درمان و زمان ذخیره‌ی اسپرم از همان ویزیت اول روشن شود.
تهران، بالاتر از میدان ونک، ابتدای میرداماد، جنب ساختمان اسکان، کلینیک جراحی میرداماد
ساعات حضور: یکشنبه و سه‌شنبه، ساعت ۱۶ تا ۲۰
تلفن: ۰۲۱-۸۸۶۲۳۹۰۷
سوالات متداول
آیا با یک بیضه می‌توان بچه‌دار شد؟
بله، معمولاً. NHS می‌گوید برداشتن یک بیضه معمولاً باروری را تحت تأثیر قرار نمی‌دهد. اگر قرار است شیمی‌درمانی هم انجام شود، ذخیره‌ی اسپرم را قبل از آن بپرسید.
بعد از عمل نعوظ و میل جنسی چه می‌شود؟
منابعی که در این مقاله استفاده شده‌اند آمار مشخصی درباره‌ی این موضوع نمی‌دهند، پس عددی نمی‌نویسم. نگرانی‌تان را پیش از عمل مستقیم با جراح مطرح کنید؛ پاسخ به وضع هر بیمار بستگی دارد.
چقدر بعد از تشخیص باید عمل کرد؟
منابع بالا زمان ثابتی ذکر نمی‌کنند. چون برداشتن بیضه هم درمان است و هم تشخیص قطعی، زمان را با پزشک هماهنگ کنید و توده‌ی بیضه را مدت‌ها نادیده نگیرید.
آیا تومور بیضه خوش‌خیم هم داریم؟
بله، بعضی. MedlinePlus می‌گوید تومورهای استرومال (لیدیگ و سرتولی) معمولاً سرطانی نیستند. اما تشخیص خوش‌خیم یا بدخیم فقط با سونوگرافی، آزمایش و در نهایت پاتولوژی ممکن است.
پروتز را همان زمان عمل می‌گذارند؟
NHS فقط می‌گوید معمولاً انتخاب بیضه‌ی مصنوعی به بیمار داده می‌شود. زمان آن را پیش از عمل با جراح مشخص کنید.
آیا شیمی‌درمانی همیشه لازم است؟
خیر. طبق NHS، برداشتن بیضه ممکن است تنها درمان لازم باشد و شیمی‌درمانی یا پرتودرمانی بسته به نوع و مرحله اضافه می‌شود.
منابع
