اکثر بیمارانی که تشخیص سرطان مثانه میگیرند، با سوالات متعددی مواجه میشوند. آیا باید مثانه را بردارم؟ بهترین روش درمان کدام است؟ هزینه چقدر است؟ عوارض چه هستند؟ احتمال بهبودی من چقدر؟ آیا سرطان عود میکند؟ در این راهنمای جامع Mayo Clinic و American Cancer Society، پاسخ تمام سوالات را خواهید یافت.
سرطان مثانه چیست؟
سرطان مثانه یکی از شایعترین بیماریهای بدخیم دستگاه ادراری است که در آن سلولهای پوششی دیواره داخلی مثانه به طور غیرطبیعی رشد کرده و تومور تشکیل میدهند. مثانه عضوی توخالی و عضلانی در ناحیه پایینی شکم است که وظیفه ذخیرهسازی موقت ادرار قبل از دفع آن را بر عهده دارد. این اندام دارای چندین لایه است که شامل پوشش داخلی، لایه زیر پوششی، لایه عضلانی و پوشش بیرونی میباشد.
بر اساس آمارهای جهانی، سرطان مثانه دوازدهمین سرطان شایع در سراسر دنیا است و در ایران، مردان چهار برابر بیشتر از زنان به این بیماری مبتلا میشوند. میانگین سن تشخیص 65 سالگی است و حدود 90 درصد موارد از نوع کارسینوم سلول ترانزیشنال است که از لایه پوششی داخلی مثانه شروع میشود. خوشبختانه 70 درصد بیماران در مراحل اولیه تشخیص داده میشوند که قابلیت درمان بالایی دارند.
علائم هشداردهنده سرطان مثانه
مهمترین علامت سرطان مثانه مشاهده خون در ادرار است که در 85 درصد بیماران ظاهر میشود. این خون میتواند به مقدار زیادی باشد و رنگ ادرار را به قرمز یا قهوهای تغییر دهد، یا به مقدار کمی که فقط از طریق آزمایش میکروسکوپی قابل تشخیص است. آنچه این علامت را خطرناک میکند، ماهیت متناوب آن است. بسیاری از بیماران خونریزی را برای یک یا دو روز میبینند و سپس برای هفتهها ناپدید میشود که باعث تاخیر در تشخیص میشود. در 40 درصد مواردی که بیماران این علامت را نادیده میگیرند، سرطان به مراحل پیشرفته میرسد.
علاوه بر خونریزی، تکرر ادرار به طور غیر طبیعی (بیش از 8 بار در روز)، احساس فوری و ناگهانی برای ادرار کردن، سوزش یا درد هنگام دفع ادرار، و احساس عدم تخلیه کامل مثانه از علائم مهم هستند. در مراحل پیشرفته، درد لگن، درد یک طرفه کمر، کاهش وزن بیش از 5 کیلو در دو ماه، و خستگی مزمن ظاهر میشود.
روشهای تشخیص سرطان مثانه
سیستوسکوپی استاندارد طلایی تشخیص است که در آن لوله نازک مجهز به دوربین از مجرای ادرار وارد مثانه میشود و امکان مشاهده مستقیم دیواره داخلی را فراهم میآورد. این معاینه سرپایی و با بیحسی موضعی انجام میشود. بیوپسی و برداشتن نمونه بافتی از تومور تحت بیهوشی عمومی انجام میشود که اطلاعات مهمی درباره نوع، درجه و عمق نفوذ سرطان در اختیار تیم پزشکی قرار میدهد. آزمایش سیتولوژی ادرار برای یافتن سلولهای سرطانی انجام میشود و تصویربرداریهایی مانند سیتی اسکن، امآرآی و سونوگرافی برای ارزیابی گسترش سرطان استفاده میشوند.
تفاوت سرطان بدخیم و خوشخیم
نکته مهم این است که اصطلاح “سرطان خوشخیم” نادرست است. سرطان به تعریف بدخیم است. آنچه گاهی به اشتباه سرطان خوشخیم نامیده میشود، تومورهای غیرسرطانی مثانه هستند. تومورهای خوشخیم رشد آهسته دارند، به لایههای عمیق نفوذ نمیکنند، هرگز متاستاز نمیدهند، با جراحی ساده برداشته میشوند و احتمال عود کمتر از 5 درصد دارند. در مقابل، سرطان بدخیم رشد سریع و تهاجمی دارد، به لایه عضلانی نفوذ میکند، میتواند به ریه، کبد و استخوان متاستاز دهد، نیاز به درمانهای چندگانه دارد و احتمال عود 30 تا 80 درصد است.
مراحل سرطان و تاثیر بر درمان
در مرحله صفر، تومور کاملاً سطحی و محدود به لایه پوششی داخلی است با نرخ بقای 98 درصد. مرحله یک نشان میدهد سرطان به لایه زیر پوششی نفوذ کرده اما به عضله نرسیده با نرخ بقای 88 درصد. مرحله دو نقطه عطف است که سرطان به لایه عضلانی رسیده و نرخ بقا به 63 درصد کاهش مییابد. در مرحله سه، سرطان به بافت چربی اطراف گسترش یافته با بقای 46 درصد. مرحله چهار پیشرفتهترین است که بیماری به غدد لنفاوی یا اندامهای دیگر متاستاز داده و نرخ بقا به 15 درصد میرسد.
نظر متخصصان Mayo Clinic:
گزینههای درمان سرطان مثانه به نوع، درجه و مرحله سرطان بستگی دارد که همراه با سلامت کلی و ترجیحات شما در نظر گرفته میشود. درمان شامل جراحی، شیمیدرمانی داخل مثانه، شیمیدرمانی سیستمیک، پرتودرمانی، ایمونوتراپی و درمان هدفمند است.
به نقل از: Mayo Clinic
بهترین روش درمان سرطان مثانه
جراحی TUR:
برداشت تومور از طریق مجرای ادرار یا TUR، مناسبترین روش برای مراحل صفر و یک سرطان مثانه است. در این روش که کاملاً کمتهاجمی است، پزشک با استفاده از یک دستگاه سیستوسکوپ که از مجرای ادرار وارد مثانه میشود، تومور را با استفاده از جریان الکتریکی برمیدارد. این جراحی بدون نیاز به برش روی شکم انجام میشود و بیمار معمولاً پس از یک تا دو روز بستری مرخص میشود. مزیت بزرگ این روش حفظ کامل مثانه و بهبودی سریع بیمار است. نرخ موفقیت این روش بین 90 تا 95 درصد است. با این حال، احتمال عود تومور در فاصله 50 تا 70 درصد قرار دارد که نیاز به سیستوسکوپیهای منظم و پیگیری دقیق را ضروری میسازد. هزینه این عمل در ایران بین 15 تا 30 میلیون تومان متغیر است.
ایمونوتراپی BCG:
ایمونوتراپی با BCG یکی از موثرترین روشها برای پیشگیری از عود سرطان پس از جراحی TUR است. BCG باکتری ضعیف شدهای است که به صورت مایع به داخل مثانه تزریق میشود و سیستم ایمنی بدن را تحریک میکند تا به سلولهای سرطانی حمله کند. این درمان معمولاً هفتهای یکبار برای شش هفته انجام میشود و سپس دورههای نگهدارنده ماهانه برای مدت یک تا سه سال ادامه مییابد. مطالعات نشان دادهاند که BCG میتواند احتمال عود سرطان را 40 تا 50 درصد کاهش دهد. این درمان به صورت سرپایی انجام میشود اما ممکن است عوارض جانبی مانند سوزش مثانه، تب و علائم شبیه آنفلوآنزا داشته باشد. هزینه دوره کامل شش هفتهای BCG در ایران بین 20 تا 35 میلیون تومان است.
سیستکتومی رادیکال:
برداشتن کامل مثانه یا سیستکتومی رادیکال، جدیترین و تهاجمیترین روش درمانی است که معمولاً برای مراحل دو و سه سرطان مثانه پیشنهاد میشود. در این جراحی که تحت بیهوشی عمومی انجام میشود، کل مثانه، غدد لنفاوی اطراف و در مردان پروستات و در زنان رحم و تخمدانها برداشته میشوند. این عمل بهترین شانس برای درمان قطعی سرطانهای تهاجمی را فراهم میکند و نرخ بقای پنج ساله بین 50 تا 70 درصد است. پس از برداشتن مثانه، جراح باید راهی جدید برای دفع ادرار ایجاد کند که میتواند شامل ساخت مثانه مصنوعی از روده یا استفاده از کیسه خارجی باشد. بیمار معمولاً 7 تا 10 روز در بیمارستان بستری میماند و دوره بهبودی کامل چند ماه طول میکشد. هزینه این عمل به روش باز بین 100 تا 200 میلیون تومان و به روش روباتیک بین 150 تا 300 میلیون تومان است.
شیمیدرمانی و پرتودرمانی:
شیمیدرمانی به دو صورت داخل مثانه و سیستمیک انجام میشود. شیمیدرمانی داخل مثانه که مستقیماً داروها را به داخل مثانه میرساند، معمولاً پس از جراحی TUR برای کاهش عود استفاده میشود. شیمیدرمانی سیستمیک که از طریق ورید انجام میشود، برای سرطانهای پیشرفته مراحل دو تا چهار استفاده میشود. داروهای رایج شامل سیسپلاتین و جمسیتابین هستند. پرتودرمانی معمولاً همراه با شیمیدرمانی و به عنوان جایگزین جراحی برای بیمارانی که نمیخواهند یا نمیتوانند عمل سیستکتومی انجام دهند، استفاده میشود. این ترکیب میتواند در برخی موارد مثانه را حفظ کند در حالی که سرطان را درمان میکند.
نظر American Cancer Society:
درمان سرطان مثانه عمدتاً بر اساس مرحله بالینی سرطان هنگام تشخیص است. مرحله به عمق نفوذ سرطان به دیواره مثانه و گسترش آن به خارج از مثانه بستگی دارد. عوامل دیگر مانند اندازه تومور، سرعت رشد سلولهای سرطانی و تعداد تومورها نیز مهم هستند.
به نقل از: American Cancer Society
مقایسه روشهای درمانی سرطان مثانه
برای تصمیمگیری بهتر، مقایسه روشهای مختلف درمانی ضروری است. جراحی TUR مناسب مراحل صفر و یک با نرخ موفقیت 90 تا 95 درصد و هزینه 15 تا 30 میلیون تومان است اما احتمال عود 50 تا 70 درصد دارد. ایمونوتراپی BCG برای پیشگیری از عود استفاده میشود و میتواند عود را 40 درصد کاهش دهد با هزینه 20 تا 35 میلیون. سیستکتومی رادیکال مناسب مراحل دو و سه با نرخ بقای 50 تا 70 درصد و هزینه 100 تا 300 میلیون است و احتمال عود 20 تا 30 درصد دارد. شیمیدرمانی برای مراحل دو تا چهار با نرخ موفقیت 40 تا 60 درصد استفاده میشود.
زندگی بعد از درمان سرطان مثانه
پس از درمان سرطان مثانه، پیگیری منظم بسیار حیاتی است. در دو سال اول، سیستوسکوپی هر سه تا شش ماه یکبار انجام میشود. در سالهای سوم تا پنجم، این معاینات هر شش تا دوازده ماه تکرار میشوند و پس از پنج سال، معاینه سالانه کافی است. برای پیشگیری از عود، ترک کامل سیگار مهمترین اقدام است زیرا سیگار اصلیترین عامل خطر است. نوشیدن 2 تا 3 لیتر آب در روز، رژیم غذایی سالم، ورزش منظم و کاهش استرس نیز در پیشگیری از عود موثر هستند.
سوالات متداول
آیا سرطان مثانه درمان دارد؟
بله، در مراحل اولیه نرخ درمان بالای 90 درصد است.
احتمال عود چقدر است؟
بسته به مرحله بین 30 تا 80 درصد متغیر است.
آیا باید مثانه را برداشت؟
فقط در مراحل دو و سه نیاز است، در مراحل اولیه درمانهای حفظ مثانه موثر هستند.
بعد از برداشتن مثانه چطور ادرار میکنم؟
با کیسه خارجی یا مثانه مصنوعی داخلی.
هزینه کل درمان چقدر است؟
بسته به روش از 15 میلیون تا 300 میلیون تومان متغیر است.
📱 برای مشاوره تخصصی و دریافت بهترین برنامه درمانی با دکتر هوشنگ قوامی تماس بگیرید.
⚠️ یادآوری: این مقاله صرفاً جنبه آموزشی دارد و جایگزین مشاوره پزشکی نیست
