اگر این روزها نظرات کسانی که عمل واریکوسل انجام داده‌اند را می‌خوانید، احتمالاً یک سؤال مشخص در ذهن دارید: «آنچه الان حس می‌کنم طبیعی است؟» چه هنوز عمل نکرده باشید و از درد و نتیجه‌اش بترسید، چه چند روز یا چند ماه از عمل گذشته باشد و بیضه‌تان هنوز سنگین باشد، این سؤال همراهتان است.
پاسخ کوتاه: بیشتر چیزهایی که بعد از عمل نگران‌کننده به نظر می‌رسند، بخشی از روند بهبودند؛ ورم کم، کشیدگی محل برش و رگ‌هایی که هنوز همان شکل قبل را دارند. در عوض چند نشانه‌ی مشخص هست که نباید منتظر ماند؛ آن‌ها را در بخش «همین حالا تماس بگیرید» پایین‌تر نوشته‌ام.
من هوشنگ قوامی هستم، متخصص ارولوژی. بیش از ۴۰ سال است بیمار می‌بینم و می‌دانم خیلی از آقایان این سؤال‌ها را شب‌ها از گوگل می‌پرسند، نه از پزشک. این متن از دل همان پرسش‌هایی آمده که بیماران در سایت از من پرسیده‌اند. اگر هنوز بین روش‌ها و جراح‌ها مردد هستید، صفحه‌ی درمان واریکوسل در تهران تصویر کامل‌تری می‌دهد.
می‌ترسم عمل کنم؛ دردش زیاد است؟ روی رابطه و بچه‌دار شدن اثر بد ندارد؟
این ترس‌ها کاملاً طبیعی‌اند و جوان‌ترین بیماران هم همین را می‌پرسند. یکی از آن‌ها، مردی جوان با واریکوسل خفیف، فقط می‌خواست بداند آیا باید بترسد یا نه. سؤال بی‌جایی نیست. بیایید ترس‌ها را یکی‌یکی جواب بدهیم.
درد. در روزهای اول، کشیدگی و حساسیت محل برش انتظار می‌رود، مثل هر جراحی دیگر. این درد باید با گذر روزها کم شود. دردی که بعد از هفته‌ها بدتر می‌شود یا با تب و قرمزی همراه است، معمولی نیست.
بیهوشی. نوع بی‌حسی یا بیهوشی را جراح و متخصص بیهوشی با توجه به سن، بیماری‌های زمینه‌ای و روش عمل انتخاب می‌کنند. اگر از بیهوشی عمومی می‌ترسید، قبل از عمل همین را بگویید؛ جزو سؤال‌های همیشگی پیش از هر جراحی است.
رابطه‌ی جنسی. هدف عمل، بستن سیاهرگ‌های گشادشده‌ی بالای بیضه است. بعضی بیماران بعد از عمل در رابطه مضطرب می‌شوند، چون از درد یا از آسیب‌دیدن محل عمل می‌ترسند. این اضطراب پیش می‌آید و قابل صحبت است. اگر ماه‌ها بعد از عمل مشکل نعوظ دارید، منتظر نمانید و با پزشک در میان بگذارید تا علتش بررسی شود.
ناباروری. بعضی‌ها می‌ترسند خودِ عمل باعث ناباروری شود. شواهد نشان نمی‌دهد عمل باعث ناباروری شود؛ برعکس، درمان احتمالاً شانس بارداری را بالا می‌برد.
مرور کاکرین (۴۸ مطالعه و ۵۳۸۴ شرکت‌کننده) نشان داده درمان واریکوسل احتمالاً شانس بارداری را بالا می‌برد: حدود ۲۱٪ در گروه بدون درمان یا درمان تأخیری، و بین ۲۲ تا ۴۸٪ بعد از درمان. اما قطعیت این شواهد پایین است و درباره‌ی تولد نوزاد زنده هم نتیجه‌ی قطعی نداریم؛ پس هیچ پزشک درستکاری بارداری را تضمین نمی‌کند. منبع: مرور کاکرین، درمان جراحی یا رادیولوژیک واریکوسل در مردان کم‌باروری.
برای دیدن توصیه‌های رسمی ارولوژی اروپا، راهنمای سلامت جنسی و باروری EAU را ببینید. توضیح ساده‌تر برای بیماران هم در صفحه‌ی واریکوسل مدلاین‌پلاس هست.
بیضه‌ام بعد از عمل ورم کرده و درد دارد؛ طبیعی است؟
این سؤال را زیاد می‌پرسند، و نگرانی‌تان بجاست. بیضه‌ای که بعد از عمل سنگین و کمی متورم است، آدم را می‌ترساند. خبر خوب این است که کمی ورم و حساسیت در هفته‌های اول بعد از جراحی انتظار می‌رود و با رعایت توصیه‌های پزشک باید کم‌کم کم شود.
یک راه ساده برای تشخیص: به جهت حرکت نگاه کنید، نه فقط به خودِ ورم.
| معمولاً بخشی از بهبود است | نیاز به معاینه دارد |
|---|---|
| ورم و سنگینی که روزبه‌روز کمتر می‌شود | ورمی که روزبه‌روز بزرگ‌تر می‌شود |
| کشیدگی و حساسیت محل برش | درد شدید، یا همراه با تب و لرز |
| کبودی خفیف اطراف برش | قرمزی، ترشح یا باز شدن بخیه |
گاهی ورم ماندگار می‌شود. یکی از بیماران نوشته بود سه ماه از عمل گذشته و بیضه‌ی عمل‌شده هنوز سنگین است. بیمار دیگری بعد از ۲۰ روز در سونوگرافی هیدروسل متوسط و التهاب اپیدیدیم داشت.
هیدروسل یعنی جمع‌شدن مایع دور بیضه؛ از عوارض شناخته‌شده‌ی این عمل است و فراوانی‌اش به روش جراحی بستگی دارد. جواب این‌جور موارد را فقط معاینه و سونوگرافی می‌دهد، نه حدس. فهرست عوارض و اینکه کدام‌یک ممکن است به عمل مجدد برسد را در عوارض عمل واریکوسل نوشته‌ایم و درباره‌ی مدت عمل و هزینه در مدت و هزینه‌ی عمل واریکوسل توضیح داده‌ایم.
یک هفته گذشته و رگ‌ها هنوز همان شکل‌اند؛ یعنی عمل جواب نداده؟
این یکی از پرتکرارترین سؤال‌هایی است که بیماران از ما می‌پرسند، و جوابش آرامش‌بخش است: نه، هنوز نمی‌شود نتیجه‌گیری کرد.
رگ بسته‌شده را مثل لوله‌ای تصور کنید که شیرش بسته شده. لوله هنوز سر جایش است و از بیرون تغییر زیادی نکرده، اما دیگر خون در آن جریان اصلی ندارد. در هفته‌های اول، ورم بافت هم ظاهر را می‌پوشاند. برای همین فقط به شکل ظاهری تکیه نکنید؛ ارزیابی درست با معاینه و در صورت نیاز سونوگرافی دوپلر انجام می‌شود.
این را هم صادقانه بگویم: عود واقعاً وجود دارد و به روش جراحی بستگی دارد. در فراتحلیلی که روش‌ها را مقایسه کرده، عود در میکروسرجری حدود یک درصد گزارش شده؛ در بعضی روش‌های دیگر، مثل پالومو، بیشتر بود.
منبع: فراتحلیل Cayan و همکاران. این مطالعه مربوط به سال ۲۰۰۹ است؛ پس عدد را برای مقایسه‌ی روش‌ها ببینید، نه پیش‌بینی نتیجه‌ی خودتان. مرور بعدی (۲۰۱۴) هم نتیجه گرفت که میکروسرجری ساب‌اینگوینال و اینگوینال کمترین عود و عارضه را دارند: فراتحلیل میکروسرجری واریکوسل.
اگر ماه‌ها بعد، رگ‌های متورم برگشته‌اند یا همان درد قبل از عمل دوباره آمده، اول معاینه و سونوگرافی لازم است و بعد تصمیم درباره‌ی هر اقدام دیگر.
کی آزمایش اسپرم بدهم و چرا هنوز خوب نشده؟
آزمایش اسپرمِ هفته‌های اول هنوز اثر عمل را نشان نمی‌دهد؛ اسپرم‌سازی زمان می‌برد. تکرار آزمایش حدود سه ماه بعد منطقی است. فراتحلیل ۲۰۲۴ نشان داد در پیگیری سه ماه یا بیشتر، پارامترهای منی نسبت به پیش از عمل بهتر شده و بعد از شش ماه بهبود بیشتری دیده نشد: مرور زمان‌بندی اسپرم بعد از واریکوسلکتومی.
اگر آزمایش اول خوب بود و بعد بهبود متوقف شد، نگران نشوید و خودتان را سرزنش نکنید. عفونت، تب، عود یا سایر علل ناباروری مردانه ممکن است در کار باشد و برای هرکس باید جداگانه بررسی شود. برگه‌ی آزمایش‌های قبلی را هم به ویزیت ببرید تا روند مقایسه شود، نه یک عدد تنها.
همسرم کی باردار می‌شود؟
این سؤال بیشترین بی‌قراری را دارد، چون زوج‌ها منتظرند. جواب صادقانه این است که زمان مشخصی نمی‌شود وعده داد. بارداری به سلامت باروری همسرتان هم بستگی دارد و عمل، همان‌طور که در داده‌ی کاکرین دیدیم، تضمین نمی‌دهد. برای زمان‌بندی اقدام بعد از عمل، بارداری بعد از عمل واریکوسل را بخوانید. اگر واریکوسل شما دوطرفه و شدید است، واریکوسل شدید دوطرفه و بارداری به وضعیت شما نزدیک‌تر است.
کی می‌توانم رابطه داشته باشم، ورزش کنم و سر کار برگردم؟
عدد ثابتی که برای همه درست باشد وجود ندارد؛ زمان دقیق را جراح بر اساس روش عمل و وضعیت زخم می‌گوید. اما دو قاعده‌ی ساده کمک می‌کند:
- درد یا ورم زیاد شد؟ یعنی هنوز زود است؛ فعالیت را کم کنید.
- تصمیم بزرگ (کار سنگین، باشگاه، وزنه) را بعد از معاینه‌ی کنترل بگیرید، نه از روی حدس.
کار نشسته با کار سنگین یکی نیست. کسی که باید بار جابه‌جا کند، بیشتر از بقیه نگران همین است که فشار کار به نتیجه‌ی عمل آسیب بزند؛ و پرسیدنش درست است. اگر حین رابطه درد شدید دارید، همان موقع مراجعه کنید. راه رفتن و اثرش را در ورزش و واریکوسل مفصل نوشته‌ایم.
- تب یا لرز همراه با درد بیضه
- ورمی که با گذشت روزها بزرگ‌تر می‌شود
- درد شدید و ناگهانی
- قرمزی، ترشح یا باز شدن محل بخیه
- کوچک‌تر شدن آشکار بیضه‌ی عمل‌شده در ماه‌های بعد
- برگشت رگ‌های متورم یا درد قبلی بعد از ماه‌ها
سوالات متداول
بعد از عمل واریکوسل چه اتفاقی می‌افتد؟
در روزهای اول کمی درد، ورم و کشیدگی محل برش انتظار می‌رود. در هفته‌ها تا ماه‌ها ورم کم می‌شود و آزمایش اسپرم حدود سه ماه بعد قابل‌مقایسه است. هر تغییر غیرعادی را باید معاینه کرد.
آیا عمل واریکوسل باعث ناباروری می‌شود؟
شواهد، درمان را در مردان کم‌باروری با بهبود احتمالی بارداری مرتبط می‌دانند، نه با ناباروری. اما بارداری تضمین‌شده نیست و تصمیم باید فردی باشد.
عمل واریکوسل ممکن است دوباره عود کند؟
بله، عود ممکن است و به روش جراحی بستگی دارد. در روش میکروسرجری حدود یک درصد گزارش شده است (مطالعه‌ی ۲۰۰۹).
کی آزمایش اسپرم بدهم؟
معمولاً حدود سه ماه بعد از عمل. طبق مرور ۲۰۲۴، بهبود در پیگیری سه ماه یا بیشتر دیده شده و بعد از شش ماه بهبود بیشتری گزارش نشده است.
اگر پرسشم اینجا جواب نگرفت؟
می‌توانید در صفحه‌ی پرسش از دکتر سؤالتان را بنویسید.
متخصص ارولوژی، بورد ۱۳۶۳، بیش از ۴۰ سال سابقه. روزهای ویزیت: یکشنبه و سه‌شنبه، ساعت ۱۶ تا ۲۰.
آدرس: تهران، بالاتر از میدان ونک، ابتدای میرداماد، جنب ساختمان اسکان، کلینیک جراحی میرداماد.
رزرو نوبت: ۰۲۱-۹۱۵۵۳۷۴۷ | تلفن مطب: ۰۲۱-۸۸۶۲۳۹۰۷
تماس و رزرو نوبت
جمع‌بندی
بعد از عمل واریکوسل، بیشتر چیزهایی که نگران‌تان می‌کند، یعنی کمی ورم، سنگینی و رگ‌هایی که هنوز همان شکل‌اند، بخشی از بهبود است و زمان می‌خواهد. آنچه نباید منتظرش بمانید، همان نشانه‌های کادر قرمز است. اگر شک داشتید، پرسیدن هیچ‌وقت اشتباه نیست.
منابع
- Cochrane: Surgical or radiological treatment for varicoceles in subfertile men
- Cayan et al.: Treatment of palpable varicocele in infertile men: a meta-analysis to define the best technique
- Inguinal and subinguinal micro-varicocelectomy, the optimal surgical management of varicocele: a meta-analysis
- Don’t wait any longer, conceive in time: meta-analysis based on semen parameters after varicocelectomy
- EAU Guidelines on Sexual and Reproductive Health
- MedlinePlus: Varicocele
