ناباروری

تعریف ناباروری و نقش واریکوسل

در چند دهه گذشته پیشرفت­های فراوانی در رشته ART فراهم شده، بخصوص در رشته ناباروری مردان پیشرفت های قابل توجه در رابطه با هر دو تشخیص و درمان حاصل گردیده است.

 تست­های جدید ژنتیک موارد آزواسپرمی ( عدم وجود اسپرم) انسدادی که قبلاً تصور می­شد ایدیوپاتیک است، دگرگون و تغییر کرده است و باعث تقسیم­ بندی موارد آزواسپرمی گردیده است، عمل جراحی میکروسرجری و خارج کردن اسپرم از بیضه و یا اپی­دیدیم مقدور شده است. با دستکاری گامت افرادی که  قبلاً نابارور بوده ­اند امکان باروری پیدا می­کنند.

به هرحال باید توجه داشت زمانی که مسئله ناباروری حل شده اعلام شد، هنوز بعنوان یک معضل اجتماعی وجود دارد و میلیون­ها نفر در سراسر جهان هنوز در آرزوی بچه­ دار شدن  هستند. در ناباروری مسائل گوناگون از یک عفونت ساده پروستات یا اپی­دیدم و بیضه تا موارد مختلف ژنتیکی دخیل هستند. متاسفانه در کشور ما زوجین نابارور را به امید داشتن واریکوسل همسر راه چاره را برای آنها عمل واریکوسلکتومی دانسته؛ امید و آینده بالایی را برای بچه­ دار شدن به آنها پیشنهاد می­کنند، که در بحث واریکوسل مفصل توضیح می­ دهم.

علل ناباروری

ناباروری شایع­ترین اتفاق رایج در مطب اورولوژیست­ ها می­ باشد و فراهم نمودن مراکز تخصصی در سال­های اخیر بالا رفته است. در حال حاضر تقریباً ۸ درصد مردان که در سن باروری قرار دارند. برای مسائل ناباروری به پزشک مراجعه می­کنند. ۱ تا ۱۰ درصد این افراد که مراجعه می­کنند، یک دلیل قابل درمان دارند.

واریکوسل ۳۵ درصد ناباروری را تشکیل می­دهد. بنابراین ارزیابی هر مرد باید بطور سیستماتیک در هر بررسی ناباروری حضور یابد. ۸۰درصد زوجین که سال اول برای باروری تلاش می­کنند موفق می­­شوند.

به زوجی نابارور اطلاق می­گردد که در ضمن فعالیت جنسی منظم (هفته ای ۲ تا ۳ بار ) در سال اول بچه دار نشوند، در اینصورت بعد از یک سال بررسی باید صورت گیرد. هرچه زمان ناباروری طولانی تر باشد، شانس موفقیت و باروری کمتر می­شود. زمانی که ریسک فاکتورها مثل سن بالای ۳۵ در زن و ۴۵ سال در مرد وجود داشته باشد، باید بررسی­های تشخیصی سریعاً صورت پذیرد، بخصوص اگر جراحی اوروژنیتال، سرطان، کریپتورکیدیسم، واریکوسل، و اورکیت وجود داشته باشد.

نقش اورولوژیست در بررسی ناباروری نباید نادیده گرفته شود. پزشک مسئول تشخیص، مشاوره و درمان خواهد بود، زمانی که علت احتمالی وجود دارد. زوجین نابارور ر ا در محیطی دوستانه باید بپذیرد ، شرح حال دقیق گذشته و حال، امتحان بالینی انجام گیرد که این امر مستلزم زمان و وقت مناسب و کافی می­باشد. لذا همکارانی که با ویزیت بیماران ۱۰۰نفری در مطب در گیر  هستند، به نظر نمی­رسد این زوجین با اندوخته علمی درمانی مطب را ترک نمایند.

در  یک زوج جوان سالم در یک سیکل باروری ۲۵-۲۰ درصد شانس حاملگی وجود دارد. احتمال حاملگی در ۶ ماه اول ۸۰%  و ۸۴% در سال اول و ۹۲ % در سال دوم ازدواج می­باشد.

ناباروری شایع­ترین مشکل زوجین در دنیا می­باشد بطوریکه ۱۵-۱۳ درصد از آن رنج می­برند. شیوع در کشورهای پیشرفته و غیر پیشرفته تفاوت دارد. در انگلیس شیوع ناباروری ۱ زوج در ۶ زوج است. ۳۰ درصد زوجین بطور طبیعی در سال اول بچه­دار نمی­شوند. بطوری که بطور مساوی مقصر زن و مرد می­باشند.

هیپوتالاموس، هیپوفیز و بیضه­ها هر سه منجر به یک سیستم منسجم می­گردند، که باعث ترشح هورمون­های مردانه و تشکیل اسپرماتوژنز (تشکیل اسپرم از بیضه) می­گردد. بیضه­ها برای تولید اسپرم و هورمون مردانه (تستوسترون) نیاز به ترشح LH و FSH از هیپوفیز دارند، که هیپوفیز نیز خود از طریق ترشح و تحریک GnRH که از هیپوتالاموس ترشح می­گردد، باعث ترشح LH، FSH می­گردد.

LH باعث تحریک ترشح تستوسترون از سلول­های لیدیگ (Leydig Cells) موجود در بیضه می­شود. تستوسترون ضمن تحریک و تولید اسپرم موجب خصوصیات ثانویه جنسی مردانه می­گردد و با اثر Feeds Back مانع از ترشح بیش از حد GnRH می­گردد. FSH باعث تحریک سلولهای سرتولی که در حفظ و حمایت از تولید اسپرماتوژنز نقش دارد. از سوی دیگر با ترشح INHIBIN-B ترشح FSH را کنترل می­نماید. در بررسی فرد مبتلا به ناباروری اندازه­گیری مقدار INHIBIN-B نقش مهمی در عملکرد سلولهای سرتولی نشان می­دهد.

سلولهای پری­توبولار (PERITUBULAR) بصورت لایه­هایی در غلظت­های مختلف در اطراف توبولهای سمی نیفروس پخش و توزیع گردیده و باعث ترشح بافت­های همبندی پروتئینی (COLLAGEN, FIBRONECTINو LAMININ) می­شود، در ضمن باعث سنتز مولکول­های چسبنده، نظیر فاکتور عصبی رشد (NGF) و MCPI ( پروتئین مونوسیت) می­شود.

ترشح این فاکتورها توسط TNFa تنظیم می­گردد که به نوبه خود بوسیــله MAST CELLS تولیــد می­گردد. بنابراین تداخل بین سلولهای پری توبولار و سلولهای ماست، پیش­بینی و گمان زده می­شود، بطوریکه در بعضی از موارد ناباروری، افزایش MAST CELLS در بیضه­ دیده شده. انقباض سلول­های پری توبولار بواسطه اوکسی توسین، پروستاگلندین، آندروژن و اندوتلین حاصل می­گردد.

تداخل سلول­های پری توبولار و سایر سلول­ها، گمان می­رود نقش اساسی و مهم در باروری داشته باشند. لذا دیده شده افزایش MAST CELLS و فییروز توبولار و اسکلروز در بیضه باعث آسیب اسپرماتوژنــز می­گردد. ماده اولیه در بیضه­ها برای تولید تستسترون، “کلسترول” می­باشد، سلول­های سرتولی دارای رسپتورهای FSH و تستسترون می­باشد، که هر دو برای تولید INHIBIN-B موثر هستند.

تولید اسپرم ازاسپرماتوگونیا تا زمانیکه به حالت اسپرماتوزای بالغ برسد ۶۰ روز بطول می انجامد. بنابراین هرگونه اختلال در AXIS هیپوتالاموس، هیپوفیز و بیضه که منجر به عدم ترشح LH، FSH و اختلال در عملکرد سلول­های سرتولی و سلول­های لیدیگ حاصل شود، منجر به ناباروری در مردان می­گردد. لذا در بررسی یک فرد مبتلا به نابارور باید موارد فوق از طریق آزمایشگاه بررسی شوند.

نقش اپی دیدیم در حفظ و نگهداری اسپرماتوزا بسیار حائز اهمیت است. ترشح مایع مانند موجود در اپی دیدیم مانند مواد آنتی اکسیدانت نظیر Glutathione ، Superoxide Dismutase، ۵-Transferase باعث توانایی و قدرت اسپرم در ایجاد ناباروری می­باشد.

مایع خروجی (انزال) یا seminal Plasma تشکیل شده از ترشحات اپی دیدیم، کیسه­های منی، پروستات، غدد بولبویورترا (Cowper’s gland)، آمپول واتر، غدد Tyson’s و Littre موجود در مجرا می­باشد.

نقش دیگر سلولهای پری توبولار ترشح IGF-1 (فاکتور رشد انسولین) و سیتوکین می باشد، که عملکرد سلولهای سرتولی را در ترشح INHIBIN-B ، آندروژن باند شده به پروتئین و ترانس فرین را تنظیم می کند.

این ترشحات آلکالین بوده و باعث خنثی کردن ترشحات اسیدی سرویکس رحم شده در نتیجه اسپرم بداخل رحم نفوذ می نماید. در حدود ۵ درصد ترشح انزال مربوط به ترشحات غدد مجرا، ۳۰ – ۱۵ درصد ترشحات پروستات، ۳ درصد ترشح از بیضه و آمپول واتر و ۷۰ تا ۶۵ درصد ترشحات کیسه منی می باشد.

مواد موجود در ترشحات پروستات که در باروری نقش مهمی دارند، شامل:

  • ACID PHOSPHATASE
  • CITRATE
  • GROWH FACTOR
  • Lipid
  • Protein
  • Electrolyte
  • ZINC
  • PROSTAGLANDIN

می باشند، که باعث حرکت و در MATURE شدن اسپرم نقش مهمی را ایفا می­کنند. در بررسی ناباروری بعضی از ترشحات فوق توسط آزمایشگاه باید اندازه­گیری شود. منشاء فروکتوز کیسه منی می­باشد، که باعث انرژی اسپرم می­ گردد. L-Arginine که یک ماده آنتی اکسیدانت می­باشد، توسط سلول­های اپی تلیال اپی دیدیم تشکیل می­شود و اسپرم را از آسیب­های رادیکال­های آزاد محافظت می­نماید. ZINC در حرکت اسپرم نقش مهمی دارد.

روزانه ۴۰میلیون اسپرم تولید می­شود، که تا یک ماه قادر به ایجاد باروری می­باشند؛ مقدار زیادی اسپرم در وازدفران و مقدار کمی در اپی دیدیم ذخیره می­شود.

اسپرم بیش از ۲ هفته در اپی دیدیم نمی­ماند و لذا فردی که عمل جنسی ندارد، اسپرم در ادرار وی یافت خواهد شد. علیرغم عدم شواهدقطعی برای اثرات محیطی و روش زندگی فرد در طول زندگی دلیل کافی وجود دارد که باید باور کرد محیط و وروش روزانه زندگی نقش مهم و شگفت­انگیزی در کیفیت تولید گامت مردان و بچه­دار شدن دارد. در طول ۵۰ سال گذشته تعداد متوسط اسپرم در جمعیت دنیا ۵۰ درصد کاهش یافته که این کاهش دقیقاً در همین دوران بوده.

توسعه کشورهای صنعتی و ایجاد زندگی مدرن در کشورهای پیشرفته نشانه همچنین تغییر بزرگ می­باشد، در نتیجه کاهش باروری در این زمان به خوبی مشاهده می­شود.

برای پرسش و پاسخ از دکتر روی لینک پرسش از دکتر کلیک کنید.

دکتر هوشنگ قوامی جراح و متخصص کلیه و مجاری ادراری و ناباروری و ناتوانی جنسی مردان در تهران

سیستم پرسش و پاسخ

ثبت سوال جدید

برای ثبت پرسش خود از دکتر می توانید از این قسمت استفاده کنید.پاسخ شما تا 5روز از طریق پیامک و ایمیل اطلاع رسانی خواهد شد.

پیگیری سوال قبل

برای پیگیری پاسخ سوال خودتون و نمایش آن کد رهگیری خود را در این قسمت وارد کنید.
تصاویر پیوست امکان انتخاب تا ۵ تصویر وجود دارد. جهت انتخاب چندگانه کلید Ctrl را نگه دارید.
© همیارسیستم
درحال دریافت اطلاعات