تشخیص سرطان پروستات با PSA

سرطان پروستات سومین بیماری بدخیم در بین مردان ایرانی است و به ازای هر صد هزار نفر ۶/۹ درصد از مردان به این سرطان مبتلا می‌شوند.

به دنبال کشف PSA که یک هورمون تولید شده از پروستات می‌باشد و به هنگام سرطان مقدار آن در خون بالا می‌رود و استفاده آن در غربالگری سرطان پروستات به کار می‌رود، تقریبا ۵۰ درصد سرطان‌ های پروستات در مرحله اول بیماری، زمانی که سرطان از غده خارج نشده است تشخیص داده می‌شود.

درمان سرطان پروستات

در این صورت درمان سرطان پروستات در مرحله ای که سرطان از غده خارج نشده بسیار عالی با احتمال ۹۵ تا ۹۰ درصد بهبودی می‌باشد. قبل از کشف PSA، از هر ۳ بیمار مبتلا به سرطان پروستات  ۱ نفر می‌مرد ولی اکنون از هر ۱۰۰ نفر مبتلا یک نفر به علت سرطان جان خود را از دست می‌دهد. PSA یک سرین پروتئاز است که در مایع شدن منی بعد از انزال نقش دارد، و عمدتا توسط سلول‌ های اپی تلیال (غدد آمینی) موجود در پروستات ترشح می‌شود، و پس از تخریب سلول‌های پروستات و غشای پایه آسینی‌ های پروستات وارد سرم می‌شود.

البته باید توجه داشت که ورود PSA به داخل سرم نیز در موارد سرطان و هم در موارد خوش خیم نظیر هیپرپلازی خوش پروستات، التهاب، عفونت، انزال و معاینه پروستات دیده می‌شود اما در عمل پزشکان در کلینک به عنوان یک نشانه برای وجود سرطان از آن استفاده می‌کنند.

بنابراین باید توجه داشت فردی که قرار است مورد بررسی وجود سرطان پروستات قرار گیرد، اگر شب قبل عمل جنسی داشته دو روز بعد معاینه شود و چنانچه معاینه پروستات انجام شده باشد ۳ روز بعد و در مواقع پروستاتیت حاد (عفونت حاد پروستات) ۴ هفته بعد آزمایش PSA عمل جنسی داشته باشد.

dt_150923_prostate_gland_cancer_800x600

چه زمانی آزمایش PSA دهیم؟

مقدار PSA در مایع منی هزاران بار بیشتر از آن در غده پروستات می‌باشد. PSA به مقادیر اندکی توسط پانکراس و غده بزاقی ترشح می‌شود. انجام آزمایش PSA به طور سالیانه در افراد بالای سن ۵۰ سالگی باید مورد سنجش و اندازه‌گیری قرار گیرد، ولی اگر چنانچه سابقه فامیلی سرطان پروستات وجود داشته باشد باید فرد از سن ۴۰ سالگی به طور سالیانه این آزمایش را انجام دهد. مقدار PSA سرم با افزایش سن افزایش می‌یابد.

بنابراین جهت تشخیص سرطان پروستات در افراد جوانتر در مقایسه با افراد مسن‌تر بایستی سطح کمتری از حد نرمال در نظر گرفته شود. انجام این آزمایش بعد از سن ۷۵ سالگی ضرورتی ندارد.

باید توجه داشته باشیم در فردی اگر به طور ناگهانی سطح سرمی PSA افزایش غیر طبیعی نشان دهد، الزاما به معنی وجود سرطان پروستات نمی‌باشد، در غیر این صورت در چنین فردی با شک یا یقین وجود التهاب یا عفونت پروستات، بیمار به مدت ۴ هفته تحت درمان با آنتی بیوتیک قرار می‌گیرد و مجددا آزمایش تکرار می‌گردد. در صورت پایین آمدن مقدار PSA سرم خون نشانه وجود التهاب یا عفونت بوده و سرطان پروستات نمی‌باشد. با مثال فوق به این واقعیت پی برده می‌شود که مقدار PSA اختصاصی برای وجود سرطان پروستات نمی‌باشد، ولی نشان دهنده آن است که PSA اختصاصا از پروستات ترشح می‌شود و به پروستات اختصاص دارد.

یک نکته مهم کلینیکی که جراح اورولوژیست باید به آن توجه داشته باشد، این است که ۱۸ تا ۲۰ درصد افرادی که پروستات کوچک دارند و مبتلا به سرطان پروستات هستند، ممکن است مقدار PSA سرم خون بالایی نداشته باشند و در چنین مواقعی معاینه انگشتی رکتوم برای بررسی سفت بودن پروستات از اهمیت ویژه‌ ای برخوردار می‌باشد.

معاینه پروستات از راه رکتوم

در ۵۰ درصد افراد مبتلا به سرطان پروستات در معاینه پروستات از راه رکتوم ندول‌های سفت در پروستات قابل لمس است که برای تایید وجود سرطان پروستات نمونه‌برداری باید صورت گیرد. در بسیاری از موارد PSA سرم خون مردان بالاتر از حد طبیعی بوده ولی معاینه پروستات طبیعی می‌باشد.

در این حالت انجام سونوگرافی ترانس رکتال که به آن Trus می‌گویند، توسط یک پزشک حاذق و متبحر کمک چشمگیری به وجود یا عدم وجود سرطان پروستات کمک می‌کند. بنابراین تشخیص سرطان بر اساس سنجش و اندازه‌گیری PSA، معاینه پروستات و بالاخره سونوگرافی پروستات می‌باشد.

ویتامین E، سلنیوم و لیکوپن اثر شناخته شده‌ای روی سطح سرمی PSA ندارد. نشان داده شده مقدار PSA سرم با افزایش سن افزایش می‌یابد. برخی از محققین جهت بهبود اختصاصی شدن تشخیص بدخیمی در پروستات‌ های بزرگ و افزایش تشخیص بدخیمی در پروستات‌ های کوچک از دانسیته PSA (تقسیم PSA بر حجم پروستات) استفاده کرده‌اند، اگر چه در برخی مطالعات این موضوع اثبات نشده است.

این واقعیت که برخی شرایط نظیر هیپرپلازی خوش خیم پروستات (BPH) و عفونت پروستات قادر به افزایش PSA می‌باشند. سبب شده است از اختصاصیت PSA به عنوان تست تشخیص سرطان پروستات کاسته شود. جهت افزایش اختصاصیت PSA از یک آزمایش دیگری تحت عنوان PSA VELOCITY و میزان PSA آزاد استفاده می‌شود.

PSA VELOCITY به سرعت افزایش PSA گفته می‌شود. مطالعات نشان داده که زمانی که محدوده PSA بین ۴ تا ۱۰ باشد، افزایش PSA بیشتر از ۷/۰ در سال دارای اختصاصی بودن به میزان ۹۰ درصد در سرطان پروستات نقش دارد.

علت و شیوع هیپرپلازی پروستات (BPH)

شایع‌ترین تومور خوش خیم غده پروستات در مردان می‌باشد. با افزایش سن دچار هیپرپلازی پروستات و بزرگ می‌شود. شیوع قطعی و مستدلی در مورد بزرگی این غذه در مردان در دسترس نمی‌باشد. از نظر بافت شناسی مردانی که فوت شده و آنها را کالبدشکافی کرده‌اند، غده پروستات در ۲۰ درصد مردان، ۴۰ تا ۵۰ سال، ۵۰ درصد، در مردان ۵۰ تا ۶۰ سال بیش از ۹۰ درصد، در مردان ۸۰ سال غده پروستات حجیم‌تر (بزرگتر) شده.

رابطه سن با بزرگی خوش خیم پروستات

این درصدها نشان می‌دهد که غده پروستات با افزایش سن بزرگتر می‌گردد، در نتیجه در سنین بالا دچار علائم ادراری انسدادی (کاهش فشار ادرار، ادرار قطره قطره، قطع و وصل ادرار، تخلیه ناکامل ادرار و شب ادراری) می‌شوند. هنگام تولد پروستات دارای هفت قسمت می‌باشد که پس از گذشت زمان در سن بلوغ به سه قسمت (لوب) کاهش پیدا می کند.

با بالا رفتن سن انسان رشد پروستات کند می باشد ولی تا سن ۳۰ سالگی رشد آن افزایش می یابد و از آن پس تا سن ۴۵-۴۰ سالگی اندازه و حجم غده پروستات ثابت می‌ماند، بنابراین می‌توان نتیجه گرفت که بیماری غده پروستات مخصوص مردان بالای ۵۰ سال می‌باشد، اگر چه در مواردی کمتر از سن ۵۰ سالگی نیاز به عمل جراحی پیدا می‌نمایند.

سن شایع ابتلا بزرگی خوش خیم پروستات

به ندرت ممکن است قبل از سن ۴۰ سالگی بزرگی خوش خیم پروستات در مردان دیده شود. بنابراین پزشک باید به این امر آگاه باشد که افراد کمتر از ۴۰ سال اگرچه دارای علائم ادراری پروستات را داشته باشند مستعد عمل جراحی نیستند و به احتمال زیاد، علائم مربوط به التهاب یا عفونت پروستات می‌باشد که پس از درمان عفنت یا التهاب بیمار بهبود می‌یابد.

تحقیقات انجام شده طی سالیان طولانی این نکته را متذکر می‌گردد که درصد گرفتاری مردان به این بیماری هیچگونه ارتباطی به نژاد ندارد به جز ژاپنی‌ها که این بیماری در آنها کمتر می‌باشد، تفاوت چشمگیری در سایر نژادها گزارش نگردیده.

مصرف بالای الکل به علت کم نمودن مقدار تستوسترون (هورمون جنسی) خون سبب کاهش رشد و بزرگی پروستات می‌شود. در افراد مبتلا به بیماری سیروز کبدی درصد گرفتاری مردان به هیپرپلازی پروستات (BPH) کاهش می‌یابد. طی تحقیقات گوناگون انجام شده در موسسات تحقیقی در امریکا و اروپا تا این لحظه علت مشخصی را برای هیپرپلازی پروستات (BPH) اعلام نکرده‌اند ولی به نظر می‌رسد علت‌های متعددی در این بیماری دخالت دارند و بیشتر مسائلی مانند هورمون‌های جنسی نقش اساسی را ایفا می‌کنند.

نقش هورمون جنسی در بزرگی خوش خیم پروستات

تستسترون که هورمون جنسی است و یکی از هورمون‌های مهم در ایجاد عمل جنسی می‌باشد در سنین بالا باعث رشد پروستات می‌گردد و نیز در افراد مسن هورمون استروزن افزایش یافته که خود باعث افزایش تستسترون و اثر آن روی پروستات موجب بزرگ شدن پروستات می‌گردد. به هر حال دو فریضه فوق به اثبات نرسیده است ولی با اخته کردن سگ که ترشح تستسترون قطع می‌شود، ملاحظه شده که سگ دچار هیپرپلازی پروستات نمی‌شود و علت این است که هورمون تستسترون از بیضه‌ها ترشح می‌شود و با اخته کردن سگ ترشح تستوسترون قطع می گردد و رشد پروستات متوقف می شود.

نسج پروستات از نظر بافت شناسی از دو قسمت استروما و اپی تلیال تشکیل می‌گردد که رشد در این دو قسمت باعث هیپرپلازی پروستات (BPH) و نتیجتا علائم ادراری در مردان می‌شود.

نسج پروستات دارای گیرنده‌هایی به نام رسپتور (گیرنده) می‌باشند که با تحریک این رسپتورها به واسطه هورمون‌ها پروستات دچار رشد بی از حد می‌گردد و در درمان دارویی، افرادی که دارای علائم خفیف و بعضا متوسط هستند با از کار انداختن این گیرنده‌ها مانع رشد پروستات و در نتیجه تخفیف یا بهبود علائم در فرد مبتلا به هیپرپلازی می‌شود. برخی از محققین نقش ژنتیک در ایجاد BPH را گزارش نموده‌اند.

درصد زیادی از بیماران که در سن کمتر از ۶۰ سالگی به علت این بیماری تحت عمل جراحی قرار می‌گیرند ممکن است به نوع ارثی مبتلا باشند و در این صورت در بستگان مذکر درجه اول، این بیماری ۴ برابر است.

هیپر پلازی خوش خیم پروستات BPH

علت های مختلفی باعث انسداد در مسیر جریان ادرار از مثانه به خارج از مجرا می گردد که به ترتیب شامل :

  • انسداد آناتومیکال
  • BPH
  • کیست های پروستات
  • تنگی مجرا ، سنگ مثانه یا مجرا
  • تومور پروستات ، مثانه و یا مجرا
  • دیس سزژی اسفنکتر و دترسوردیس سزژی گردن مثانه
  • External sphincter overactivity

شایع ترین علت انسداد در مسیر ادرار به ترتیب BPH ، تنگی گردن مثانه ، سرطان پروستات و تنگی مجرا می باشد. بعد از ۴۰ سالگی پروستات دچار هیپرتروفی می گردد و بیش از ۵۰درصد مردان بالای ۵۰ سال درجاتی از BPH دارند. در سن ۸۵ سالگی بش از ۹۰ درصد BPH خواهند داشت. تخمین زده می شود که نیمی از تمام مردان که دارای تغییرات هستولوژیک BPH دارند ، دارای علائم مربوط به پروستات یا مثانه خواهند بود. از نظر هیستولوژی المان های گلندولار و استروما به خصوص در ناحیه ترانزیشن و غدد پری یورترا بزرگ می گردند. علت این امر دقیقا نامشخص می باشد ولی هورمون های تستوسترون و ۵آلفا دهییدرو تستوسترون بی تاثیر نمی باشند.

سرطان پروستات

در ۲۵ سال گذشته PSA () باعث انقلاب و دگرگونی در تشخیص زودرس و نتیجتا در برنامه ….. و درمان این بیماری آورده. PSA مارکری است که به طور گسترده ای در کلینیکال آنکولوژی استفاده می شود. PSA باعث تشخصی سرطان در مراحل اولیه می شود که بیمار هیچ گونه علامتی ندارد در نتیجه درمان قطعی برای بیمار به ارمغان می آورد. تشخصی زودرس موجب کاهش مرگ و میر چشمگیر در ارتباط با سرطان می گردد. ۲۰ سال قبل از هر ۳ نفر مرد مبتلا به سرطان پروستات یک نفر می مردن اما امروزه از هر ۱۰۰ مرد مبتلا به سرطان پروستات یک نفر فوت می کند. این سرطان دومین علت مرگ و میر در آمریکا می باشد.

اپی دمیولوژی

سرطان پروستات یا PCA بیماری بسیار شایعی می باشد و دومین علت مرگ و میر در آمریکا است. ریسک ابتلا به این بیماری در طول عمر یک نفر در ۶ نفر می باشد. ۵۰ درصد از بیمارانی که اخیرا تشخصی داده شدن اند ، بیماری در مراحل اولیه می باشد.