درمان بی اختیاری ادرار در مردان و زنان

۵% درصد جمعیت دنیا مبتلا به بی اختیاری ادرار هستند. معمولا پزشکان درمان بی اختیاری ادرار را با روش های ساده شروع می کنند. اولین روش درمان بی اختیاری ادرار تغییر و اصلاح روش زندگی روزانه و تقویت عضلات کف لگن می باشد.

تخلیه ادرار از مثانه بطور طبیعی در روز و شب تحت کنترل و نظارت مرکز ادرار در مغز، نخاع شوکی، مثانه، حلقه عضلانی در مجرا (اسفنگتر خارجی کنترل ادرار) و عضلات کف لگن می باشد.

وقتی مثانه از ادرار پر می شود و فرد احساس ادرار کردن پیدا می کند، مرکز ادرار درمغز با ارسال پیام که از طریق نخاع شوکی به مثانه منتقل می شود، مثانه منقبض شده، سپس حلقه غضلانی مجرا و عضلات کف لگن شل شده و ادرار کاملا تخلیه می شود. هر گونه ضایعه در هر قسمت از اعضاء فوق باعث بی اختیاری ادرار می شود.

برای مثال چنانچه مرکز ادرار کردن در مغز به دنبال سکته مغزی یا بیماری پارکینسون و سایر بیماری های عصبی دچار ضایعه شود، فرد دچار بی اختیاری ادرار می گردد و تا زمانی که بیماری های فوق بهبود پیدا نکند، فرد همچنان با بی اختیاری ادرار درگیر خواهد ماند. اگر نخاع شوکی فرمان های صادره از مغز را به علت ضربه نخاعی یا غده نتواند به عضله مثانه و حلقه عضلانی در مجرا منتقل کند، فرد مبتلا به بی اختیاری ادرار خواهد شد.

ضعیف شدن عضله مثانه بدنبال انسداد مجرا، به علت بزرگی پروستات ، بعد از عمل ممکن است باعث بی اختیاری شود. حاملگی و زایمان های متعدد باعث ضعف عضلات کف لگن و بی اختیاری ادرار می شود. بر حسب اینکه ضایعه در کدامیک ازقسمتهای فوق باشد، نوع بی اختیاری ادرار فرق خواهد داشت.

بی اختیاری ادرار

درمان بی اختیاری ادرار

 اکثر بیماران بعلت خجالت مسائل خود را از بستگان و اطرافیان مخفی می کنند و به پزشک مراجعه نمی کنند، در حالیکه مراجعه به پزشک اولین قدم برای کمک گرفتن می باشد.

دور از خجالت و بی پرده باید مشکل خود را با پزشک در میان گذاشت و بگویید که مشکل مثانه دارید. سوالات پزشک از شما این است که، چه مدتی است که مشکل دارید و به چه صورت می باشد و تا چه اندازه بی اختیاری ادرار باعث اختلال در زندگی شما شده است. در اکثر بیماران با تربیت مثانه، ورزش برای تقویت عضلات کف لگن (KEGEL EXERCISE) و اصلاح روش زندگی، بهبودی و درمان بی اختیاری ادرار ظرف چند هفته بدست می آید.

درمان بی اختیاری ادرار نوع استرس

این نوع بی اختیاری ادرار، خروج غیر ارادی ادرار با فعالیت هایی که باعث افزایش فشار روی مثانه و شکم شود و یا با سرفه، خندیدن و عطسه کردن بوجود می آید. این نوع بی اختیاری شایع ترین نوع بی اختیاری می باشد. ۱۵ میلیون نفر در ایالات متحده به این نوع بی اختیاری ادرار مبتلا هستند. این نوع بی اختیاری در هر سنی در زندگی اتفاق می افتد. حاملگی های متعدد، بعد از یائسگی (منوپاز) که عضلات کف لگن که مسئول نگهداری مثانه در محل طبیعی خود می باشد، ضعیف شده و فرد دجار بی اختیاری ادرار می شود. در خانم های یائسه به علت قطع ترشح استروژن از تخمدان ها، از علل دیگر آن می باشد. این نوع بی اختیاری در زنان بیشتر از مردان و در جوانان و افراد میانسال بیشتر دیده می شود. در بسیاری از مردان هم بعد از عمل پروستات دیده می شود که معمولا ۱ تا ۲ ماه بعد از عمل بهبودی حاصل خواهد شد. درمان  بی اختیاری ادرار نوع استرس ، تقویت عضلات کف لگن، گذاشتن یک حلقه ( PE SSARY ) در واژن که باعث می شود مجرا در حالت اولیه خود قرار گیرد، می باشد. تزریق بعضی مواد به داخل گردن مثانه و یا اسفنگتر خارجی تا حدی کمک کننده است. بالا کشیدن مجرا و مثانه از اهداف دیگر درمانی می باشد.

بی اختیاری

درمان بی اختیاری ادرار سریع به توالت رفتن

در این نوع قبل از اینکه فرد به توالت برسد، دچار خروج ادرار می شود. این نوع بی اختیاری ادرار در سندرم ۰AB شایع و زیاد دیده می شود. خانم ها دو برابر بیشتر از آقایان به این نوع بی اختیاری مبتلا هستند و بیشتر با سن ارتباط دارد. ۱۲ میلیون نفر در آمریکا به آن مبتلا هستند. علت آن پیام عصبی غیرطبیعی به مثانه یا ضایعه عضله مثانه می باشد. در این نوع درمان بی اختیاری ادرار در زنان اگر با دارو موثر نباشد، استفاده از روش تحریک اعصابی است که از نخاع به مثانه می روند، می باشد.

درمان بی اختیاری ادرار زودگذر

این نوع بی اختیاری ادرار زود گذر بوده و معمولا”به علت یبوست های شدید که باعث تحریک یا التهاب مثانه، مجرا و واژن می شود و یا کسانی که از عمل جراحی در حال بهبودی هستند، دیده می شود. بعضی داروهای خواب آور و داروهای زیادکننده ادرار(مدر) باعث آن می شود. در این نوع درمان بی اختیاری ادرار شامل بهبودی یبوست و قطع داروها می باشد.

درمان بی اختیاری ادرار توتال

این نوع بی اختیاری ادرار بدون کنترل و دخالت مثانه بوجود می آید. بیشتر در اعمال جراحی لگن مثل برداشتن رحم یا سرطان های تخمدان که توسط متخصصین زنان انجام می شود، بوجود می آید. جراح زنان ممکن است، حالب(ادرار را ازکلیه به مثانه وارد می کند) یا مثانه را در ضمن دوعمل جراحی فوق به واژن بدوزد و دو هفته بعد ادرار از طریق مثانه یا حالب وارد واژن بیمار شود و مرتب ادرار از واژن خارج شود. درمان عمل جراحی و جدا کردن مثانه از واژن یا حالب از واژن می باشد. در ضایعات نخاع و بیماری ام اس این نوع بی اختیاری ادرار دیده می شود. در بعضی ناهنجاری های مادرزادی که حالب به داخل واژن وصل شده، این نوع بی اختیاری ادرار نیز دیده می شود که بسیار نادر می باشد. در بیماری های قلبی، افسردگی، آرتریت، دیابت و بیماری های مزمن انسدادی ریه بندرت دیده می شود.

درمان بی اختیاری ادرار جسمی پزشکی

برعکس سایر فرمهای بی اختیاری ادرار، در اینجا هیچگونه بیماری در مغز یا سایر قسمت های سیستم دستگاه ادراری وجود ندارد، بلکه بی اختیاری ادراردر فرد به علت عوامل و مشکلات پزشکی است که در فرد وجود دارد. فردی که دچارآرتریت زانوها بطور شدید یا دچار زوال عقلانی (DEMENTIA ) می باشد، قادر نیست خود را به موقع به توالت برساند و دچار بی اختیاری ادرار می شود. اینن وع بی اختیاری ادرار درافراد پیرشایع می باشد و دربیماری هایی نظیرآلزایمر، پارکینسون و آرتریت دیده میشود. درمان بی اختیاری ادرار شامل درمان داروئی و روان درمانی می باشد.

درمان بی اختیاری ادرار مخلوط (MIXED)

بیشتراوقات فردممکن است دچار دو نوع بی اختیاری ادرار استرس و URGE (سریع به دستشوئی رفتن) باشد. عواملی که در بی اختیاری استرس و URGE درگیر هستند، در اینجا نیز دخالت دارند. ضعف عضلات کف لگن فرد را مستعد به این نوع بی اختیاری می کند. در این نوع درمان بی اختیاری ادرار فیزیوتراپی، درمان عفونت ادراری و داروئی ضداسپاسم مثانه می باشد.

درمان بی اختیاری ادرار لبریز

وقتی مثانه بطور کامل تخلیه نشود وگاهی مثانه پر از ادرار شود، بعلت لبریز شدن( OVERFLOW INCONTINENCE )  مثانه ادرار خارج می گردد. در بیشتراوقات فرد حس نمی کند مثانه وی پر از ادرار است و بدون آگاهی وی خارچ می شود. این نوع بی اختیاری ادرار در زن و مرد دیده می شود ولی این بی اختیاری در مردان بیشتر است. شایع ترین علت آن در مردان ، بزرگی پروستات می باشد و هرچه انسداد ناشی از بزرگی پروستات طولانی تر شود، مثانه حجیم تر و بزرگتر شده و پر از ادرار می شود، در این حالت چون به مدت طولانی مثانه با انسداد رو به رو بوده وپر از ادرار می باشد، قدرت انقباضی خود را از دست می دهد و بعد از رفع انسداد و خارج کردن پروستات بیمار ممکن است قادر به ادرار کردن نباشد و گاهی دچار بی اختیاری ادرار بعد از عمل می شود. در زمان ضعف عضله مثانه، پرولاپس و بیرون زدگی واژن، رحم، سنگ های کلیه، از علل ان می باشند. درمان عمل پروستات در مردان و ترمیم سیستوسل، رکتوسل در زنان می باشد.

بی‌ اختیاری ادرار در زنان

نکات مهم بی اختیاری ادرار

  • زمانی که مثانه خیلی شدید و پشت سرهم ( جمع شدن) شود، بی اختیاری ادرار بوجود می آید.
  • چنانچه عضلات کف لگن دچار ضعف شده باشد(حاملگی-پیری)، بی اختیاری ادرار بوجودمی آید.
  • زمانی که در طولانی مدت به علت انسداد مجرا ناشی از پروستات یا تنگی مجرا، قدرت عضله مثانه کاهش یابد، بی اختیاری ادرار بوجود می آید.
  • اگر عضلات اطراف مجرا ضعیف شوند یا دچار آسیب شوند، بی اختیاری ادرار بوجود می آید.

نکات مهم  درمان بی اختیاری ادرار

اگرمثانه  شما خالی باشد، هرگز دچار بی اختیاری ادرار نمی شوید. قبل از اینکه  احساس سریع به توالت رفتن پیدا کنید، مثانه خود را تخلیه کنید، بنابراین دچار حالت URGE  نمی شوید. اگر فکرمی کنید هر ۳ ساعت دچار URGE می شوید، شما هر دو و نیم ساعت یک بار ادرار کنید. سعی کنید دفعات ادرار کردن را زیادتر کنید، که دچار URGE نشوید، به این حالت تربیت مثانه گویند. این هفته هر ۲ ساعت ادرار کنید، هفته بعدهر ۵/۲ ساعت یک بار ادرار کنید.

گذاشتن PESSARY  درواژن، تا حد زیادی از بی اختیاری ادرار در زنان جلوگیری می کند. اغلب برای زنان تامپون توصیه می کنند. روزانه ۲ بار تامپون را تعویض کنید تا مانع از سندرم یا بیماری شوک سپتیک(عفونی) نشوید. چاقی درایجاد بی اختیاری استرس موثر است. پس کاهش وزن باید صورت گیرد.

از خوردن مواد کافئین دار، داروهای ضد افسردگی، آرام بخش ها و الکل خودداری کنید. ورزش عضلات کف لگن و تقویت آنها در درمان بسیاری موثر است. یک مثانه بی اختیار چنان مسئله پیچیده ای نمی باشد. روشهای ساده برای خوب شدن وجود دارد. تزریق مواد در گردن مثانه و اسفنکتر خارجی تا حدی در درمان موثر است.

بالا بردن گردن مثانه با روش های جراحی بالا بردن گردن مثانه در زنان موثر می باشد. مردان بیشتر مبتلا به بی اختیاری ادرار و URGE می شوند. هر چه سن بالا می رود، مثانه و حلقه عضلانی مجرا(اسفنکتر خارجی) ضعیف می شود و بی اختیاری ادرار ایجاد می شود، که یک وضعیت از دوران پیری می باشد.

سریع توالت رفتن یا URGE در افرادی که سابقه سکته مغزی یا بیماری مزمن( دیابت، آلزایمر، پارکینسون و ام اس) داشته اند، دیده می شود. سیگارکشیدن طولانی مدت، بی اختیاری نوع استرس را شدیدتر می کند. داروی وزیکر برای درمان URGE موثر است.

داروهای تامولوزین برای درمان پروستات در ۴۰ درصد موارد موثر بوده و در کسانی که بیماری قلبی، فشارخون، هیپرتیروئید و یا گلوکوم دارند، نباید تجویز شود. سروتونین ممکن است درایجاد نوع استرس و URGE  دخالت داشته باشد که می توان با داروی ایمی پرامین آن را تنظیم کرد. برای درمان URGE از خوردن مایعات بعد از ساعت ۴ خودداری کنید.

عفونت حاد مثانه در مردان و زنان

عفونت حاد مثانه ، التهاب ناگهانی مثانه است که بیشتر اوقات علت آن عفونی و میکروبی می‌باشد. درمان این بیماری چون به علت میکروب در بدن می باشد، داروی خوراکی آنتی بیوتیک است.

عفونت سیستم دستگاه ادراری (uti) تلقی می‌گردد. عارضه بعضی داروها یا عکس‌العمل به بعضی داروها می‌تواند علت آن باشد. عفونت حاد مثانه بیشتر به علت کوتاه بودن مجرا در خانم‌ها اتفاق می‌افتد. میکروبی که به طور شایع باعث این بیماری می‌شود، اشرشیا کلی (Ecoli) نام دارد. درمان این بیماری چون به علت میکروب در بدن می باشد، داروی خوراکی آنتی بیوتیک است. در مواقعی که التهاب یا سیستیت مثانه بدون دخالت میکروب به وجود می‌آید، تصمیم‌گیری درمان بر اساس علت‌های زمینه‌ای در بیمار صورت می گیرد. علائم التهاب یا عفونت حاد مثانه به طور ناگهانی ظاهر می‌شود و معمولا ناراحت کننده و آزاردهنده است.

علائم عفونت حاد مثانه

  • تمایل به تخلیه ادرار با عجله و سریع، حتی در زمانی که مثانه خالی از ادرار می‌باشد و به آن URGENCY می‌گویند.
  • احساس درد و سوزش ادرار تحت عنوان DYSURIA
  • ادرار بسیار بدبو
  • ادرار کدر
  • احساس یا فشار، پری مثانه، اسپاسم و درد در پشت و شکم
  • تب بسیار پایین (low grade fever)
  • وجود خون در ادرار

سیستم دستگاه ادراری شامل: کلیه‌ها، حالب‌‌‌ها، مثانه و مجرا می‌باشد.

نقش و وظیفه کلیه‌ها گرفتن مواد زائد خون و ورود آنها به داخل ادرار است، سپس ادرار از حالب‌ها وارد مثانه شده، وقتی ادرار در مثانه ذخیره شد و ذخیره ادرار به حدی رسید که فرد احساس ادرار کردن پیدا کرد، مغز دستور انقباض مثانه و خروج ادرار از مجرا را صادر می‌کند.

علل عفونت حاد مثانه

شایع‌ترین علت عفونت مثانه میکروب عفونی می‌باشد و باکتری ایجاد کننده آن اشرشیاکلی می‌باشد. وقتی میکروب یا باکتری از راه مجرا وارد مثانه شد، به جدار مثانه می‌چسبد و شروع به تکثیر نموده و تعداد آن زیاد می‌شود و این موجب التهاب بافت پوشاننده مثانه می‌شود و گاهی ممکن است عفونت مثانه کلیه را گرفتار کند. اگر چه شایع‌ترین و رایج‌ترین عفونت مثانه، عفونت‌ها می‌باشد، چندین فاکتور مساعدکننده عفونت حاد مثانه باعث التهاب مثانه می‌شوند که شامل:

۱- بعضی داروها مثل سنیکلوفسفاماید

۳- اشعه درمانی لگن

۴- استفاده طولانی مدت از سوند در مجرا

۵- حساسیت به بعضی ترکیبات مثل ژل‌ها یا محلول‌ها در ناحیه تناسلی

۶- عوارض بعضی بیماری‌های پزشکی مثل دیابت، سنگ‌های کلیه و بزرگی بزرگی پروستات.

هر زن در طول زندگی خود یکبار به این بیماری مبتلا می‌شود.

عوامل ایجاد عفونت حاد مثانه

عوامل و ریسک فاکتورهای موثر در ایجاد عفونت حاد مثانه شامل موارد ذیل می‌باشند. بنابراین این عوامل شانس ابتلا به این بیماری را زیادتر می‌کند.

  • فعالیت جنسی متعدد
  • عمل جراحی سیستم دستگاه ادراری
  • سوند فولی مجرا به مدت طولانی
  • حاملگی
  • دیابت
  • وضعیتی که سیستم دفاعی بدن را مختل کند نظیر HIV
  • استفاده از داروهای ضد میکروب (آنتی بیوتیک) به مدت طولانی
  • بزرگی پروستات
  • سنگ کلیه
  • اختلالات و ناهنجاری‌های مادرزادی موقع تولد
  • یائسگی، چون در یائسگی هورمون استروژن کاهش می‌یابد و باعث تغییراتی در سیستم دستگاه ادراری شده و مستعد به عفونت می‌شود.

تشخیص عفونت حاد مثانه

پزشک در مورد علائم و شرایط پزشکی شما سوال می‌کند. شروع علائم باید دقیقا گفته شود و هر چیزی که باعث بدتر شدن آن شده باید به پزشک گفته شود. اگر چنانچه حامله هستید یا دارویی مصرف می‌کنید ذکر شود. آزمایشات لازم برای تشخیص، آزمایش کامل ادرار برای وجود خون در آزمایش و کشت ادرار برای تایید عفونت باید انجام شود.

برای بررسی التهاب مثانه و دیدن سطح مخاط مثانه سیستوسکوپی باید انجام شود. سونوگرافی به منظور وجود التهاب و یا عوامل دیگری در مثانه که  باعث التهاب شده باید صورت گیرد.

درمان عفونت حاد مثانه

درمان عفونت حاد مثانه استفاده و تجویز داروی ضد میکروب (آنتی بیوتیک) به مدت ۳ تا ۱۰ روز می‌باشد. معمولا ۱ تا ۳ روز بعد از مصرف دارو، علائم از بین می‌رود ولی باید دارو در تمام دوره ۳ تا ۱۰ روزه مصرف شود. باید اطمینان خاطر پیدا کرد که عفونت کاملا ریشه‌کن شده و عود نمی‌کند، لذا دو روز بعد از اتمام دارو، مجددا آزمایش کشت ادرار برای تایید از بین رفتن عفونت انجام شود. برای برطرف کردن سوزش ادرار، استفاده از داروی فنازوپیریدین بلامانع می‌باشد که به مدت دو روز باید تجویز شود. برای راحت شدن از علائم این بیماری تا زمانی که دارو اثر خود را نمایان کند، باید مایعات فراوان خورده شود و در آب گرم نشسته شود، گذاشتن پارچه گرم روی شکم کمک کننده است و‌ از خوردن کافئین، نوشابه‌های اسیدی، غذاهای تند و الکل خودداری شود.

بیشتر این بیماران با یک دوره درمان با دارو بهبود می‌یابند ولی چنانچه علائم عفونت کلیه ظاهر شد، مجددا باید مراجعه صورت گیرد. علائم عفونت کلیه، شامل تب و لرز، درد پهلو، تهوع و استفراغ می‌باشد.

بیشتر این بیماران با دارو بهبود می‌یابند. عفونت کلیه بسیار نادر است مگر این که درمان عفونت مثانه انجام نشده باشد. زنانی که قاعدگی آنها قطع شده یا سیستم دفاعی ناحیه تناسلی(ژنیتال) آنها از بین رفته یا کاهش یافته باشد و یا بیماری زمینه‌ای مثل دیابت و سنگ کلیه داشته باشند بیشتر به این بیماری مبتلا می‌شوند.

جلوگیری از عفونت حاد مثانه

برای جلوگیری از ابتلا به عفونت حاد مثانه فرد باید چند نکته را رعایت کند، خوردن مایعات فراوان، تخلیه ادرار زودتر انجام شود. رعایت بهداشت شخصی، حمام روزانه و تمیز کردن ناحیه تناسلی(ژنیتال) خارجی هر روز.

دکتر هوشنگ قوامی متخصص کلیه و مجرای ادراری